فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

با پیشرفت حقوق مسئولیت مدنی در امریکا و توسعه خسارات قابل جبران به ویژه طی سال‌های اخیر، یکی از مصادیق خسارات معنوی که به لحاظ عملی در پرونده‌های بسیاری مورد توجه قرار گرفت، قابلیت جبران خسارات روحی ناشی از تماشای حوادث ناگوار بود. فرض کنید الف شاهد وقوع حادثه‌ای بوده که در آن، ب به ج زیانی را از روی عمد یا بی‌احتیاطی وارد می‌کند. دیدن آسیب هم‌نوع، بی‌گمان سخت و دردناک است اما پرسش این است که آیا الف به عنوان تماشاگر می‌تواند به خاطر تماشای این صحنه و ناراحتی که در او ایجاد شده، از عامل زیان مطالبه خسارت کند؟ در نظام حقوقی آمریکا، پس از طرح معیارهای مختلف از جمله قاعده ضربه، محدوده خطر، خسارت روحی تماشاگر و قابلیت پیش‌‌بینی، مشاهده آنی خویشاوندان نزدیک و قاعده آمبولانس، سرانجام، مسئولیت عامل زیان نسبت به تماشاگری که رابطه نزدیک با زیان‌ دیده اصلی داشته، با شرایطی پذیرفته شده است که البته امروزه معیار تشخیص رابطه نزدیک با زیان‌دیده در اکثر ایالات امریکا، عرف است. در نظام حقوقی ایران نیز، به نظر می‌رسد صرف تماشای آسیب دیدن دیگری، زیان نباشد اما آنگاه که با زیان‌دیده اصلی، از پیش، عرفا رابطه‌ای محکم و قابل اعتنا داشته‌ایم، ناراحتی ناشی از تماشای آسیب او، به عنوان زیان قابل تحلیل است. این پاسخ با تاکید بر عرف، به عنوان معیار تحقق زیان قابل تایید است. به هر روی، در مقاله پیش‌رو، تلاش می‌شود پاسخ پرسش یاد شده، در دو نظام حقوقی ایران و آمریکا ارائه شود و استدلال‌هایی در مورد قابلیت پذیرش این نوع خسارات در نظام حقوقی ایران ارائه گردد.