تحلیل چندمعیاره اثر محرکهای آلی رشد بر کاهش خسارت ناشی از تنش خشکی در چغندرقند
نویسندگان
1 مؤسسه تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران.
2 مؤسسه تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران.
3 مؤسسه تحقیقات چغندرقند، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران.
4 مؤسسه تحقیقات چغندرقند، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران.
doi
10.22092/ijsr.2026.370715.807چکیده
بهمنظور بررسی اولیه توان محرکهای آلی رشد در کاهش آثار تنش خشکی در چغندرقند (Beta vulgaris L.)، پژوهشی بهصورت پیشآزمون در ایستگاه تحقیقاتی کمالشهر کرج انجام شد. آزمایش به صورت اسپلیت پلات (کرتهای خردشده) در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی اجرا شد. عامل اصلی آبیاری در دو سطح (آبیاری نرمال و تنش خشکی) و عامل فرعی تغذیه در چهار سطح (شاهد، اسید آمینه، اسید هیومیک و تیمار تلفیقی) قرار داشت. هر تیمار در هر بلوک با سه تکرار اجرا شد. صفات کمی و کیفی در طول رشد اندازهگیری و با تحلیل واریانس و روش تصمیمگیری چندمعیاره تاپسیس همراه با شبیهسازی مونتکارلو ارزیابی شد تا بتوان مقایسه دقیقی میان تیمارها با در نظر گرفتن چند شاخص عملکردی و کیفی انجام داد. نتایج نشان داد که تنش خشکی، عملکرد و وزن ریشه را کاهش و درصد ماده خشک خمیر ریشه (نسبت وزن خشک خمیر ریشه به وزن تر خمیر ریشه) و قند خالص را افزایش داد. تیمارهای محرک رشد، بهویژه اسید هیومیک و تیمار مصرف تلفیقی، عملکرد ریشه را بهبود دادند که نشاندهنده توان بالقوه این تیمارها در کاهش آثار منفی کمآبی بودند. تحلیل چندمعیاره حاکی از آن بود که در آبیاری نرمال، اسید آمینه و در تنش خشکی، مصرف تلفیقی تیمارها بهترین گزینه بود و در بیش از ۹۵ درصد شبیهسازیها رتبه اول را کسب کرد. این نتایج مقدماتی، ظرفیت بالای رویکرد تلفیقی تاپسیس و مونتکارلو را بهعنوان ابزاری کارآمد برای غربالگری تیمارهای مدیریتی و طراحی آزمایشهای گستردهتر در شرایط خشکی نشان داد.
