فراترکیب پیشایندها و پسایندهای پدیدۀ استعفای خاموش در سازمانها با استفاده از تکنیک تحلیل مضمون
نویسندگان
1 استاد، گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.
2 دکتری تخصصی، گروه مدیریت بازرگانی، دانشکدۀ مدیریت و اقتصاد، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.
doi
10.22034/jhrs.2026.559581.2510چکیده
زمینه و هدف: در سالهای اخیر رواج فزایندۀ پدیدۀ استعفای خاموش در محیطهای کاری، به کاهش شدید بهرهوری و عملکرد سازمانها منجر شده است؛ از این رو پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی پیشایندهای و پسایندهای پدیدۀ استعفای خاموش، برای کاهش اثرهای منفی آن انجام شده است. روش: این پژوهش از دسته پژوهشهای کیفی محسوب میشود. از نظر پارادایم، تحقیق تفسیری، از لحاظ جهتگیری پژوهش، بنیادی است و بر مبنای روش گردآوری داده، کتابخانهای از نوع فراترکیب و به جهت راهبرد پژوهش، تحلیل مضمون بود. در این پژوهش برای دستیابی به مطالعاتِ منتخب، بهمنظور اجرای تحلیل مضمون، کلیدواژههایی در خصوص پدیدۀ استعفای خاموش مطرح و در پایگاههای دادۀ اینترنتی، بین سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ جستوجو شد. طی جستوجوها ۴۲۵ مقاله شناسایی شد که با در نظر گرفتن معیارهای خروج، ۴۴ مقاله انتخاب و وارد تحلیل شد. یافتهها: تحلیل مقالههای منتخب با استفاده از تکنیک تحلیل مضمون، به شکلگیری ۲۵۷ مضمون کلیدی و ۵۹ مضمون یکپارچهکننده و ۱۲ مضمون کلان انجامید. مضامین کلانِ خصوصیات فردی، عدم وابستگی شغلی، نارضایتی کارکنان، تعارض در محل کار، فرسودگی کارکنان، هدایت ضعیف نیروها، سیاستهای منابع انسانی غیراثربخش، ملاحظۀ ضعیف نیروی انسانی و محیط کار سمی، جزء پیشایندها و پیامد فردی و شغلی، پیامد سازمانی و پیامد فراسازمانی، جزء پسایندها بودند. نتیجهگیری: نظر به نقش مخرب استعفای خاموش در کاهش بهرهوری سازمانهای امروزی، باید با تضعیف محرکهای این پدیده، مانع از بروز پیامدهای نامطلوب آن شد. شناخت کمابیش جامع حاصل شده در خصوص عوامل مؤثر بر بروز استعفای خاموش و پیامدهای ناشی از آن، میتواند راهنمای مناسبی برای مدیریت این عارضۀ سازمانی باشد.
