فمینیسم حقوق‌گرا و مسئله‌ی زن در ایران معاصر

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی گروه مطالعات فرهنگی دانشگاه علم و فرهنگ تهران

2 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی فرهنگی دانشگاه علامه طباطبایی تهران

doi
10.22059/ijsp.2022.87912
چکیده

پژوهش حاضر با هدف نقد فرایندهای مسئله‌یابی و مسئله‌سازی فمینیسم حقوق‌گرا نوشته شده است. بدین منظور با تمرکز بر ماهنامۀ زنان در دهۀ هفتاد به عنوان یکی از مهم‌ترین تریبون‌های این جریان تلاش شده است تا فرایندهای رؤیت‌پذیری-رؤیت‌ناپذیری در گفتمانِ مسلطِ مجله بررسی شوند  و به این پرسش پاسخ داده شود که گفتمان و پروبلماتیک حاکم بر این مجله چه موضوعاتی را آشکار و چه موضوعاتی را ناآشکار می‌کند و طی این فرایند چگونه فرایندهای مولد نابرابری و تبعیض را نادیدنی می‌کند؟ به این منظور با مروری بر شماره‌های منتشر شدۀ این مجله برخی از مقالات کلیدی برای این گفتمان را مورد نقد درون‌ماندگار قرار داده و با روش تحلیل گفتمان منطق گزاره‌های حاکم بر این مقالات و پیامدهای آن را روشن ساختیم. نتایج نشان می‌دهند که نویسندگان از دو استراتژی بازتفسیر آیات قرآنی و نقد قانون اساسی، نابرابری حقوقی میان دو جنس را برجسته کرده‌اند؛ اما با ماندن در گفتمانی که به تبعیض منتهی می‌شود و از افقی نخبه‌گرایانه که آگاهی‌بخشی را در دستورکار خود قرار می‌دهد، فرایندهای مولد نابرابری در دیگر سطوح را رؤیت‌ناپذیر می‌سازند. علاوه براین، رویکرد ذات‌گرایانه حاکم بر منطق گزاره‌های حقوقی ماهنامه، از دیدن تمایزاتِ درونیِ میان زنان عاجز است. در این مقاله همچنین، رویکرد کمپین یک میلیون امضا به عنوان چشم‌گیرترین ثمره‌ی عملی تلاش‌های فمینیست‌ها  مورد نقد و بررسی قرار گرفت. در نهایت این یافته‌ها با تمرکز بر مباحث فمینیسم موج سوم و مبتنی بر منطق تفاوت و تمایز مورد بحث قرار گرفتند.