شناسایی و تحلیل فراترکیب چالش‌های اخلاقی هوش مصنوعی در مدیریت منابع انسانی: ارائۀ چارچوب مفهومی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه رهبری و سرمایۀ انسانی، دانشکدۀ مدیریت دولتی و علوم سازمانی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 کارشناسی ارشد، گروه رهبری و سرمایۀ انسانی، دانشکدۀ مدیریت دولتی و علوم سازمانی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

doi
10.22034/jhrs.2025.504646.2365
چکیده

زمینه و هدف: تحول دیجیتال و ظهور انقلاب صنعتی ۴.۰، محیط کسب‌وکار را دگرگون کرده است و هوش مصنوعی، در این تحول نقش مهمی ایفا می‌کند. با توجه به کاربرد فزایندۀ هوش مصنوعی در مدیریت منابع انسانی، این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل نظام‌مند چالش‌های اخلاقی کاربرد هوش مصنوعی در مدیریت منابع انسانی اجرا شده است. روش: این مطالعه از رویکرد فراترکیب استفاده کرده و با بررسی نظام‌مند مطالعات منتشر شده در بازۀ زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴ انجام شده است. طی فرایند پژوهش، ۱۰۷ مقالۀ اولیه استخراج و در چهار مرحله پالایش شد. در نهایت، ۲۷ مقاله با استفاده از برنامۀ مهارت‌های ارزیابی انتقادی با کسب امتیاز بالای ۳۵، برای تحلیل نهایی انتخاب شد. یافته‌ها: بر اساس نتایج پژوهش، سه مضمون اصلی چالش‌های اخلاقی شناسایی و طبقه‌بندی شد: ۱. چالش‌های ساختاری – عملیاتی کاربست هوش مصنوعی؛ ۲. چالش‌های عدالت‌محور و حقوق بنیادین؛ ۳. چالش‌های حکمرانی الگوریتمی در تصمیم‌گیری‌های منابع انسانی. مهم‌ترین چالش، سوگیری‌های سیستماتیک در الگوریتم‌های تصمیم‌گیری منابع انسانی با ۳۳ فراوانی بود. پس از آن، اثرهای اتوماسیون بر اشتغال و مسائل حریم خصوصی با ۲۲ فراوانی در رتبه‌های بعدی قرار گرفتند. نتیجه‌گیری: پژوهش حاضر با بازشناسی و طبقه‌بندی نظام‌مند چالش‌های اخلاقی کاربرد هوش مصنوعی در مدیریت منابع انسانی، نشان داد که این حوزه با چالش‌های اخلاقی پیچیده‌ای روبه‌روست که طیف گسترده‌ای از مسائل فنی تا اجتماعی را دربرمی‌گیرد. این بازشناسی می‌تواند زمینه‌ساز پژوهش‌های آتی در جهت ارائۀ چارچوب‌های مدیریتی برای مواجهه با این چالش‌ها باشد.

کلیدواژه‌ها