فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

موقوفات به‌مثابه یکی از سازوکارهای فرهنگی و دینی با تعدیل ثروت، کاهش نابرابری‌‌ و خدمات عام­المنفعه نقش مهمی در افزایش رفاه اجتماعی شهروندان داشته­اند. ازاین‌رو، این مطالعه با هدف آسیب­شناسی موانع تحقق (اثربخشی) جایگاه موقوفات در رفاه اجتماعی در موقوفات گنج‌علی‌خان کرمان انجام‌گرفته است. در چارچوب مفهومی از رویکرد وبر، وارنر و ایزنشتاد استفاده شد. تحقیق حاضر به‌صورت کیفی و با استراتژی تحقیق داده ‌‌بنیاد انجام‌گرفته است. جمعیت مورد مطالعه کلیه صاحب‌نظران و کارشناسان حوزه اوقاف بود. روش نمونه‌‌گیری به ‌صورت هدفمند و نظری و ابزار گردآوری داده‌‌ها مصاحبه عمیق فردی بوده است. تجزیه ‌و تحلیل داده‌‌ها بر اساس رویکرد سیستماتیکِ اشتروس/کوربین انجام‌گرفته است. بدین ترتیب، با تجزیه ‌و تحلیل داده‌‌ها، 523 مفهوم اولیه استخراج شد و در ادامه «انطباق ‌‌ناپذیری نهادی» به‌‌عنوان پدیده محوری نام‌‌گذاری گردید. شرایط علی مؤثر بر این پدیده محوری، «غلبه رویکرد تک‌بعدی دینی»، «مدیریت سازمان نیافته و ناقص»، «ضعف دانش و تجربه تخصصی» و «بازدهی محدود» هستند. بسترهای شکل‌‌گیری آن «موانع قانونی و فرادستی»، «ناهمگرایی سازمانی»، «فهم واپس‌گرا از وقف» و «بازنمایی ضعیف کارکردهای رفاهی وقف» می‌‌باشند. شرایط مداخله‌‌گر «گسست زمانی با نیازها»، «رکود نوآوری» و «ارزشیابی معیوب» و «خلأ سیاست‌گذارانه» هستند. راهبردهای اتخاذشده بر پدیده محوری «انسجام‌‌بخشی به ابعاد وقف»، «ارزیابی عملکرد دائمی نیازها و دستاوردها» و «معنا بخشی و نگاهداشت فرایند کار» می‌باشند که منجر به پیامدهایی همچون «هم‌‌افزایی استراتژیک»، «انطباق‌‌پذیری مداوم»، «توانمندسازی اجتماعی»، «نوین‌‌سازی و تقویت نهادی- سازمانی» و «افزایش رفاه اجتماعی» می‌‌شوند. نتایج این مطالعه نشان می­دهد مهم‌ترین عوامل در عدم تحقق رفاه اجتماعی برآمده از موقوفات گنج‌علی‌خان به رویکرد سنتی و عدم انطباق­پذیری این نهاد دینی با شرایط متحول برمی­گردد. این امر به بازنمایی نامناسب کارکردهای رفاهی آن منجر شده و درنتیجه باعث‌شده همچون گذشته نتواند با تعدیل ثروت در کاهش نابرابر­ی‌ها مؤثر باشند.