شناسایی چالشهای انتخاب و انتصاب مدیران در نظام اداری ایران (موردپژوهی: سازمان اداری ـ استخدامی کشور)
نویسندگان
1 استاد گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
2 دانشیار، گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
3 کارشناس ارشد، گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و حسابداری،دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
doi
10.22034/jhrs.2024.195963چکیده
زمینه و هدف: در نظام اداری ایران، وظیفه انتخاب و انتصاب مدیران دولتی اهمیت زیادی دارد. افرادی که این مناصب محوری به آنها سپرده میشود، قدرت شکلدادن و تأثیرگذاری بر جهتگیری مدیریت عمومی، اجرای سیاستها را برعهده دارند. انتخاب مدیران دولتی مناسب، فقط یک رویه معمولی نیست و تصمیمی است که میتواند پیامدهای گستردهای برای اثربخشی و موفقیت دستگاه اداری داشته باشد. تیمی که از مدیران توانا و شایسته تشکیل شده است، تحول و دگرگونیهای مثبتی را در سیستم اداری بهوجود میآورد و حکمرانی کارآمد را تقویت میکند. با انتخاب مدیران توانمند، سیستم اداری ایران میتواند بهطور فعال به چالشها رسیدگی و سیاستهای مؤثری را پیادهسازی کند. روش: پژوهش حاضر از نوع کیفی است و با استفاده از روش تحلیل مضمون، اجرا شده است. جامعه آماری پژوهش را خبرگان دو بخش دانشگاهی و اجرایی تشکیل دادهاند. با استفاده از نمونهگیری هدفمند، از نوع گلوله برفی با ۱۷ نفر از خبرگان مصاحبه نیمهساختاریافته صورت گرفت. دادههای مصاحبه با استفاده از نرمافزار مکس کیودا کدگذاری و تجزیهوتحلیل شد. با کمک ضریب توافق بین دو کدگذار، اعتبار یافتهها تأیید شد. یافتهها: در این بخش به آسیبها و چالشهای انتخابها و انتصابهای مدیران در نظام اداری ایران پرداخته شد. ۵۳ مضمون پایه استخراج شد که در قالب پنج مضمون فراگیر نفوذ و پویایی سیاسی، ارزیابی و سنجش، پاسخگویی و شفافیت، مدیریت منابع و مسائل رویهای و فرایندی طبقهبندی شدند. مضمون فراگیر «نفوذ و پویاییهای سیاسی»، مهمترین عامل تأثیرگذار بر انتصابهای مدیریتی شناخته شد. نتیجهگیری: این پژوهش چالشهای حیاتی مرتبط با انتخاب و انتصاب مدیران در نظام اداری و چشمانداز پیچیدۀ آن را نشان میدهد. مهمترین این چالشها، موضوع کلی «نفوذ و پویایی سیاسی» است که بر نیاز به بهبود فرایندها برای به حداقل رساندن فشارهای خارجی بر انتصابهای مدیریتی تأکید میکند. در این راستا، مطالعۀ حاضر با هدف ارتقای شفافیت، کاهش مداخلات سیاسی، بهکارگیری روشهای ارزیابی پیشرفته، استفاده از ابزارهای اندازهگیری اصلاحشده، توجه به دانش و تجربه، بهینهسازی مدلهای شایستگی و رفع کمبودهای سازمانی، توصیههایی را برای انتخاب مدیران ارائه میدهد. با پرداختن به این چالشها و اجرای اصلاحات سازمانی هدفمند، میتوان ساختار گزینش مدیران در نظام اداری ایران را به سمت انتخابهایی مسئولانهتر و کارآمدتر سوق داد. این امر در نهایت به ارتقای سطح پاسخگویی، کارایی و اثربخشی کلی نظام اداری در مسیر توسعه و پیشرفت کشور کمک خواهد کرد. روششناسی: پژوهش حاضر از نوع کیفی است و با استفاده از روش تحلیل مضمون، اجرا شدهاست. جامعه آماری پژوهش را خبرگان دو بخش دانشگاهی و اجرایی تشکیل دادند و با استفاده از نمونهگیری هدفمند از نوع گلولهبرفی با 17 نفر از خبرگان مصاحبه نیمهساختاریافته صورت گرفت. دادههای مصاحبه با استفاده از نرمافزار MAXQDA کدگذاری و سپس تجزیه و تحلیل شد. با کمک ضریب توافق بین دو کدگذار اعتبار یافتهها مورد تائید قرار گرفت. یافتهها: در این بخش به آسیبها و چالشهای انتخابها و انتصابهای مدیران در نظام اداری ایران پرداخته شد و 53 مضمون پایه استخراج گردید که در قالب پنج مضمون فراگیر نفوذ و پویایی سیاسی، ارزیابی و سنجش، پاسخگویی و شفافیت، مدیریت منابع و مسائل رویهای و فرآیندی طبقه بندی و مضمون فراگیر «نفوذ و پویاییهای سیاسی» بهعنوان مهمترین عامل تأثیرگذار بر انتصابهای مدیریتی شناخته شدند. نتیجهگیری: این پژوهش چالشهای حیاتی مرتبط با انتخاب و انتصاب مدیران در نظام اداری ایران را روشن میکند و چشمانداز پیچیدهای را آشکار میکند که با نفوذ سیاسی، روشهای ارزیابی، پاسخگویی، شفافیت، مدیریت منابع و مسائل رویهای مشخص شده است. شناسایی 53 مضمون پایه بر مسائل فراگیر در این فرآیند تاکید می کند. مهمترین این چالشها موضوع کلی «نفوذ و پویایی سیاسی» است که بر نیاز به بهبودهای قابل توجه برای به حداقل رساندن فشارهای خارجی بر انتصابهای مدیریتی تأکید میکند. این مطالعه از اصلاحات سازمانی حمایت میکند، بهویژه هدف قرار دادن شفافیت، کاهش مداخلات سیاسی، روشهای ارزیابی پیشرفته، ابزارهای اندازهگیری اصلاحشده، در نظر گرفتن دانش و تجربه، بهینهسازی مدلهای شایستگی، و اصلاح کمبودهای سازمانی برای تقویت پاسخگویی بیشتر در سیستم. با پرداختن مستقیم به این چالشها، ساختار اداری میتواند به سمت انتخابهای مدیریتی مؤثرتر و مسئولانهتر تلاش کند و به بهبود کلی نظام اداری ایران کمک کند.