مضمون‌کاوی مسئولیت اجتماعی سازمان از دیدگاه آیات و روایات: دلالت‌هایی برای دانشگاه‌های جامعه اسلامی

نویسندگان

1 استاد، گروه مدیریت دولتی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

2 کارشناس ارشد، گروه مدیریت بازرگانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد فیروزکوه، تهران، ایران.

3 دکتری، گروه مدیریت رفتاری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

4 کارشناس ارشد مدیریت، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد مرودشت، فارس، ایران.

doi
10.22034/jhrs.2020.128819
چکیده

زمینه و هدف: توجه سازمان به مسئولیت‌های اجتماعی خود نمایانگر رویکرد اخلاقی آن و در نظر داشتن منافع و مصالح اجتماعی است. در میان الگوهای مختلفی که وظایف و اقدامات سازمان‌ها در این زمینه را معرفی کرده‌اند، پژوهش حاضر به واکاوی مؤلفه‌های تشکیل دهندۀ مسئولیت اجتماعی از دیدگاه آیات و روایات پرداخته است و بر این اساس دلالت‌های آن را برای دانشگاه‌های جامعه اسلامی معرفی کرده است.روش: اینپژوهش کاربردی، کیفی، استقرایی و تفسیری است. برای انجام آن در مرحله نخست، با استفاده از روش تحلیل مضمون آیات و روایات مرتبط تحلیل شدند و مضامین تشکیل دهنده مسئولیت اجتماعی شناسایی و تلفیق شدند. اطمینان از اعتمادپذیری این یافته‌ها با تأیید ده نفر از خبرگان دانشگاهی و مباحث مدیریت اسلامی انجام شد که با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شده‌اند. ارائه دلالت‌های مرتبط برای دانشگاه‌های جامعه اسلامی نیز با استفاده از رویکرد برایشی انجام شده است.یافته‌ها: مسئولیت اجتماعی از دیدگاه آیات و روایات در قالب شش مضمون اصلی ارائه شده است: مسئولیت قانونی، مدنی ـ اجتماعی، زیست‌محیطی، اقتصادی، فرهنگی ـ آموزشی و سیاسی. دلالت‌های مرتبط با هر یک از این شش مضمون برای دانشگاه‏های جامعه اسلامی نیز به تفصیل ارائه شده است.نتیجه‌گیری: شناخت ماهیت مسئولیت اجتماعی سازمان از دیدگاه آیات و روایات، گامی مهم در راستای حرکت به‎سوی عملکرد اخلاق‌مدارانه و دینی سازمان‌ها  در جامعۀ اسلامی به شمار می‌رود. دلالت‎های ارائه شده در این زمینه نیز می‌توانند زمینه را برای عملیاتی‌سازی این مقولۀ مهم در دانشگاه‌های اسلامی فراهم سازد.

کلیدواژه‌ها