فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: این پژوهش با هدف ارزیابی دقیق تأثیر سه الگوی فاصلة کاشت (2×1، ۲×۲ و ۳×۲ متر) بر شاخص‌های رشد رویشی و تولید حجم چوب در شش کلن منتخب صنوبر کبوده شامل ارقام اصلاح‌شده 20/45، 44/9، 45/67، 45/77، 44/13و یک کلن شاهد بومی در شرایط اقلیمی نیمه‌خشک غرب ایران طراحی گردید. هدف نهایی، شناسایی ترکیب بهینة کلن و تراکم کشت برای بیشینه‌سازی عملکرد هکتاری، بررسی پایداری فنوتیپی و تعیین سطح کنترل ژنتیکی صفات حجمی است.روش پژوهش: این مطالعة میدانی در نهالستان دکتر جوانشیر مهاباد، استان آذربایجان غربی، در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی به‌صورت کرت‌های خردشده و در سه تکرار طی یک دورة چهار ساله اجرا شد. عامل اصلی شامل سه الگوی فاصلة کاشت ۱×۲ متر (تراکم پنج‌هزار اصله در هکتار)، ۲×۲ متر و ۳×۲ متر بود و عامل فرعی شش کلن صنوبر کبوده را در بر می‌گرفت. در پایان هر فصل رویش، قطر یقه با کولیس دیجیتال و ارتفاع کل با ارتفاع‌سنج اندازه‌گیری شد و حجم چوب هر درخت با مدل استوانه‌ای محاسبه گردید. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با استفاده از مدل‌های خطی مختلط، آزمون مقایسة میانگین توکی، روش پیش‌بینی خطی بدون اریب و تحلیل پایداری بای‌پلات انجام پذیرفت. همچنین ضریب وراثت‌پذیری گسترده برای صفت حجم چوب محاسبه شد.یافته‌ها: نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثر اصلی کلن بر تمامی صفات رویشی (قطر یقه، ارتفاع و حجم چوب) در سطح احتمال یک درصد بسیار معنی‌دار است، درحالی‌که اثر مستقل فاصلة کاشت و اثر متقابل کلن × فاصلة کاشت معنی‌دار نبود که بیانگر پایداری فنوتیپی بالای کلن‌ها در تراکم‌های مختلف است. کلن‌های ۲۰/۴۵، 44/9و به‌ویژه 44/13بیشترین تولید حجم چوب تک‌درخت را ثبت کردند. کلن 44/13در فاصلة کاشت متراکم ۱×۲ متر با تراکم پنج‌هزار اصله در هکتار، بالاترین عملکرد هکتاری را ارائه داد و بر پایة تحلیل بای‌پلات، پایدارترین عملکرد را در میان تیمارها از خود نشان داد. ضریب وراثت‌پذیری گسترده برای صفت حجم چوب برابر با 0/78 برآورد شد که حاکی از غلبه عوامل ژنتیکی بر تغییرات محیطی و پتانسیل بالای گزینش بر پایه فنوتیپ است.نتیجه‌گیری: براساس یافته‌های این مطالعه، انتخاب کلن مناسب نقش تعیین‌کننده‌تری نسبت به مدیریت فاصلة کاشت در موفقیت طرح‌های زراعت چوب صنوبر کبوده در اقلیم نیمه‌خشک غرب ایران ایفا می‌کند. برای دستیابی به حداکثر بهره‌وری اقتصادی و تولید چوب صنعتی، کاشت کلن 44/13در متراکم‌ترین الگوی فاصلة کاشت ۱×۲ متر پیشنهاد می‌شود. این راهکار ضمن حفظ پایداری عملکرد، امکان بیشینه‌سازی تولید در واحد سطح را فراهم می‌سازد و اجرای برنامه‌های اصلاحی متمرکز بر این ارقام برای توسعة پایدار زراعت چوب در این اقلیم ضروری است.