بررسی ساختار، بافت و نظام گامی موسیقی ایلام باستان
نویسندگان
1 کارشناسیارشد تاریخ ایران قبل از اسلام، گروه تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 دانشیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 استادیار دانشکدگان هنر های زیبا / دانشکده هنرهای نمایشی و موسیقی دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
10.22059/jhss.2025.404587.473861چکیده
مطالعه در حوزهی موسیقی باستان بهویژه در تمدنهایی مانند ایلام به علت کمبود اسناد مکتوب، با دشواریهایی همراه است. ایلام، که طی بیش از دو هزار سال در تعامل مستمر با تمدنهایی چون سومر، بابل، آشور و هخامنشی قرار داشت، در تاریخ موسیقی ایران، کمتر مورد پژوهش قرار گرفته و تحقیقات انجام شده در این حوزه بیشتر دربارهی سازشناسی و کارکرد آن بوده است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی–تحلیلی و روش مقایسهای و با بهرهگیری از شواهد مادی همچون نقشبرجستهها، مُهرها و کتیبهها و سازها و نیز منابع مکتوب کتابخانهای و مقایسه اطلاعات بدست آمده با تمدنهای همجوار و باستانی، به پرسشهایی بنیادین در باب ساختار فیزیکی سازها و مضرابزنی، نوع گامهای مورد استفاده، شیوههای گروهنوازی و بافت موسیقایی ایلام میپردازد. همچنین این پژوهش با طرح فرضیههایی دربارهی بافت موسیقایی (مونوفونیک/هتروفونیک) و نظام گامی احتمالی (چهارنتی و هفتنتی) و وجود فاصلهی ترایتون در گامهای میانرودان، تلاش دارد تا حد قابل توان، تصویری از موسیقی ایلام ارائه دهد. نتایج این پژوهش نشان میدهد که موسیقی در ایلام باستان، علیرغم فقدان منابع مستقیم، دارای جایگاهی ساختارمند و مرتبط با آیینها بوده و با بازخوانی دقیق دادههای تصویری و باستانشناختی، میتوان به بازسازی نسبی از وضعیت موسیقایی این تمدن دست یافت