فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در منابع تاریخی به اختصار به موسیقی و برخی از سازهای مورد استفاده در دورۀ اشکانی اشاره شده است اما از نوازندگان زن و جایگاه آنان در جامعۀ اشکانی اطلاع چندانی در دست نیست. با این حال شواهد باستان­شناختی، زنان را در قالب نوازندگان سازهای موسیقی نشان می­دهد. نمایش زنان موسیقی­دان در قالب پیکرک، مجسمه، نقاشی دیواری، نقوش روی اشیاء و نقش­ برجسته منابع ارزشمندی برای بررسی و مطالعه حضور و جایگاه زنان در عرصۀ هنرِ موسیقی و موقعیت اجتماعی زنان در دوره مورد بحث است. هدف از پژوهش پیش­رو بررسی متون تاریخی و شواهد باستان­ شناختی به منظور شناخت نقش و جایگاه زنان در عرصه هنرِ موسیقی و جامعه دورۀ اشکانی و همچنین شناسایی سازهای مورد استفاده توسط آن­ها است. در همین راستا، مهم ­ترین پرسش ­های این پژوهش عبارتند از: زنان در دورۀ اشکانی از چه آلات موسیقی استفاده کرده­ اند؟ زنان در چه مراسم­ی به نوازندگی می­پرداختند؟ براساس منابع موجود چه اطلاعاتی از نقش و جایگاه اجتماعی آن­ها به­ دست می­ آید؟ این پژوهش دارای رویکرد توصیفی- تحلیلی است و داده­ های آن از طریق مطالعات کتابخانه­ای گردآوری شده­ است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می­دهد زنان در دورۀ اشکانی نقش فعالی در فعالیت­ های موسیقیایی داشته­اند و در گروه­ های دو یا چند نفره و گاهی به تنهایی فعالیت داشته ­اند. همچنین آن­ها همراه نوازندگان مرد در عرصۀ موسیقی حضور داشته ­اند. یافته ­های باستان­شناختی کشف شده از محوطه­های شوش، بردنشانده، نسا، دالورزین تپه، آیرتام، نیپور، بابل، اوروک، هترا، دورا اروپوس، سلوکیه، اولبیا و غیره بیانگر فعالیت گسترده زنان در دورۀ اشکانی نسبت به دوران پیشین است. با توجه به تنوع سازهای نقش شده بر روی مواد مختلف برجای مانده از این دوره به نظر می­رسد که زنان در نواختن سازهای زهی (چنگ، تار و عود)، سازهای کوبه­ای (دف، دایره، طبل، سنج و قاشقک) و سازهای بادی (فلوت و دونی) مهارت داشته ­اند. زنان به عنوان نوازنده، خواننده و رقاص در مراسم مذهبی، بزم و جشن­های پس از پیروزی در جنگ فعالیت کرده ­اند