فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

احساس آسایش حرارتی در فضاهای مذهبی، یکی از عوامل کلیدی مؤثر بر کیفیت عبادت و تمرکز معنوی نمازگزاران است. وجود دما و رطوبت خارج از محدودۀ مطلوب، نه‌تنها نارضایتی حرارتی را به دنبال دارد، بلکه زمینه‌ساز کاهش آسایش، ایجاد بی‌قراری و اخلال در کیفیت عبادت می‌شود. هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر تجربی سطوح متغیرهای رطوبت (50 و 70 درصد)، مدت‌زمان حضور افراد (20، 40، 60 و 80 دقیقه) و میزان دی‌اکسید کربن (با تهویۀ مکانیکی 600 PPM و بدون تهویۀ مکانیکی 1600 PPM) بر احساس آسایش حرارتی نمازگزاران در فضای مساجد در اتاقک اقلیمی ‌آزمایشگاهی است. این پژوهش با استفاده از آنالیز واریانس سه‌طرفه (ANOVA) بین گروهی طی بازۀ زمانی چهارماهه (آذر تا اسفند ۱۴۰۳) با مشارکت 160 مرد در شهر ایلام انجام شد و با استفاده از نرم‌افزار SPSS نسخۀ ۲۷ تحلیل گردید. نتایج تحلیل آماری این پژوهش نشان‌دهندۀ تأثیر معنادار عوامل محیطی بر احساس آسایش حرارتی نمازگزاران در فضای مساجد است. یافته‌ها بیانگر آن است که رطوبت نسبی هوا به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های کیفی محیط، به‌تنهایی نقشی معنادار در تعیین آسایش حرارتی فضای معماری ایفا می‌کند (p<0.05). همچنین، غلظت دی‌اکسید کربن و مدت‌زمان حضور نمازگزاران به‌عنوان عوامل مستقل، بر شاخص آسایش حرارتی نمازگزاران اثرگذار است (p<0.05). نکتۀ قابل توجه، وجود اثر متقابل معنادار میان رطوبت نسبی و میزان دی‌اکسید کربن است (p<0.05) که نشان می‌دهد ترکیب این دو عامل می‌تواند ساختار تعادل آسایش حرارتی را در محیط معماری دستخوش تغییر کند. بااین‌حال، سایر تعاملات شامل ارتباط مدت‌زمان حضور با رطوبت نسبی و دی‌اکسید کربن، واجد معناداری آماری نبوده و تأثیر محسوسی بر وضعیت آسایش حرارتی مشاهده نگردید. نتایج نشان داد حفظ رطوبت در سطح بهینه ۵۰  درصد و کنترل غلظت دی‌اکسید کربن در حد ۶۰۰ ppm، به‌عنوان دو عامل کلیدی، شرط لازم برای ایجاد محیطی مطلوب به‌ویژه در حضور طولانی‌مدت نمازگزاران در مساجد است. این یافته بر ضرورت طراحی هماهنگ سیستم‌های تهویه و تأسیسات رطوبتی در مساجد تأکید می‌کند؛ به‌گونه‌ای که تأمین هم‌زمان کیفیت هوا و رطوبت مطلوب، به‌ویژه در ساعات اقامت طولانی‌تر (مانند نمازهای جماعت یا مراسم مذهبی)، باید در اولویت قرار گیرد. ازاین‌رو، تلفیق راهکارهای غیرفعال (همچون مصالح مناسب و تهویۀ طبیعی) با سیستم‌های فعال کنترل‌کنندۀ رطوبت و کیفیت هوا، می‌تواند به طراحی فضاهای مذهبی پایدار و ارتقای تجربۀ معنوی نمازگزاران منجر شود.