ارزیابی برنامۀ درسی رشتۀ معماری از منظر کاربست دانش سازه بر مبنای نظریۀ یادگیری معنادار بلوم
نویسندگان
1 دانشیار، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی
2 استادیار، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه میبد
3 استادیار، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد
doi
10.22052/jias.2026.254733.1297چکیده
هدف اصلی از آموزش سازه، توانمندسازی دانشجویان برای کاربست آن در فرایند طراحی معماری و ارتقای کیفیت و کارایی طرحهاست. همواره این پرسش مطرح بوده است که آیا برنامۀ درسی موجود در مقطع کارشناسی معماری در دانشگاههای ایران، توان پاسخگویی به نیاز دانشجویان برای دستیابی به این هدف متعالی را دارد یا خیر. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی میزان پاسخگویی برنامۀ درسی آموزش سازه به کاربست دانش سازه در طراحی معماری و شناسایی نقاط قوت و ضعف آن انجام شده است. برای این منظور، سرفصلهای درسی با مشارکت اساتید باسابقۀ معماری در دانشگاههای معتبر ایران مورد بررسی قرار گرفت. چارچوب نظری پژوهش مبتنیبر طبقهبندی اهداف آموزشی بلوم (BRT) و مفهوم یادگیری معنادار است که سطوح شناختی را از یادسپاری تا کاربست دانش در مسائل پیچیده همچون طراحی معماری تبیین میکند. نخست، تحلیل تطبیقی سرفصلهای درسی آموزش سازه در برنامۀ کارشناسی معماری دانشگاههای منتخب ایران، دوم، گردآوری دادهها ازطریق پرسشنامۀ نیمهساختارمند با مقیاس لیکرت از اساتید باسابقۀ معماری (با ضریب پایایی آلفای کرونباخ 725/0) و سوم، تحلیل کیفی مصاحبهها و سؤالات باز با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام شد. شاخصهای ارزیابی شامل سه بعد دانش گزارهای، مفهومی و رویهای سازه، بههمراه عوامل محیط آموزشی و انسجام آموزشی بودهاند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که برنامۀ درسی موجود بهطور غالب بر دانش گزارهای سازه تمرکز دارد و در این بعد، پاسخگویی آن در حد متوسط ارزیابی میشود. درمقابل، دانش مفهومی سازه و دانش رویهای سازه که از دیدگاه اساتید تأثیر زیاد و بسیار زیاد بر طراحی معماری دارند، به میزان بسیار کمی در برنامۀ فعلی پوشش داده شدهاند. تحلیل سرفصلها نیز نشان داد که سهم آموزش مستقیم سازه کمتر از 5/6 درصد کل واحدهای درسی و بهطور عمده نظری است و واحدهای عملی نقش حاشیهای دارند. در پاسخ به سؤالات پژوهش، در وضعیت فعلی برنامۀ درسی آموزش سازه در مقطع کارشناسی معماری، تمرکز غالب بر دانش گزارهای بوده و ضعف جدی در پرورش دانش مفهومی و رویهای، مانع تحقق یادگیری معنادار سازه شده است. نقطۀ قوت این برنامۀ آموزشی تأمین حداقلی مبانی و کلیات دانش سازه و از نقاط ضعف اصلی آن، عدم تعادل توزیع سطوح شناختی، کمرنگ بودن آموزشهای عملی و طراحیمحور و فقدان پیوند مؤثر میان دروس سازه و کارگاههای طراحی معماری است.
