طراحی سیستم و تحلیل نهادی برای تحقق بهرهوری اقتصادی خانواده با استفاده از مدل سیستمهای مانا
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه مهندسی سیستمهای هوشمند، دانشکده مهندسی صنایع، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران
2 نویسنده مسئول: استادیار، گروه مهندسی پیشرفت، دانشکده مدیریت، اقتصاد و مهندسی پیشرفت، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران
3 استاد، گروه مهندسی سیستمهای هوشمند، دانشکده مهندسی صنایع، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران
doi
10.22034/sep.2025.2073278.1402چکیده
در برنامههای توسعه پنجساله، تأکید شده یکسوم رشد اقتصادی باید از بهرهوری حاصل شود. ازآنجاکه خانواده واحد تولید و مصرف منابع است، نقش مهمی در مدیریت جریان بهرهوری دارد. در این پژوهش، برای تدوین نقشه کلان ملی و تقسیمکار نهادی، ابتدا اهداف حاکمیت در تحقق بهرهوری اقتصادی خانواده (نظام مسائل حاکمیت) تنظیم شد. سپس با بهرهگیری از مدل سیستمهای مانا و تطبیق آن با مدل مرجع کارکردی، بازیگران و نقشآفرینان بهرهوری اقتصادی خانواده در زیرسیستمهای مانا تحلیل شدند. با مطالعات کتابخانهای و مصاحبههای خبرگان، رویکرد نگاشت نهادی از طریق ماتریسهای وظیفه-کارکرد و نهاد-کارکرد به تفکیک اهداف حاکمیتی اعمال شد و نحوه نقشآفرینی بازیگران موجود بر اساس چارچوب کارکردی پیشنهادی برای دستیابی به هر هدف بررسی گردید. اهمیت مدلسازی مانا در ارائه معماری کلان، نگاه جامع سیستمی و جایابی صحیح بازیگران برای تضمین پایداری سیستم است. نتایج نشان میدهد در همه اهداف اقتصاد خانواده، یا نقشآفرینی بازیگران بالفعل ضعیف است یا اساساً متولی مشخصی وجود ندارد و خلأ جدی نهادی دیده میشود. رویکرد مطلوب نیز کاهش تصدیگری دولت و حرکت به سمت توانمندسازی و پشتیبانی خانواده است. مدل سیستم مانا بهعنوان چارچوب روششناختی کیفی مبتنی بر دادههای واقعی، با تلفیق دادههای اسنادی و میدانی، تحلیل مضمون و اعتبارسنجی خبرگان، مبنای طراحی مدل نهادی بهرهوری اقتصاد خانواده قرار گرفت. مضامین و کارکردهای نهادی استخراجشده در قالب مدل مرجع کارکردی سازماندهی شدند و سپس در پنجلایه مدل مانا (عملیات، هماهنگی، مدیریت و کنترل، هوشمندی و سیاستگذاری) جایابی و روابط سیستمی میان نهادها تعیین شد.