ارزیابی عملکرد شرکت‌های پتروشیمی تولیدکننده متانول با استفاده از تحلیل پوششی داده‌ها مبتنی بر اصول طبیعی و مدیریتی

نویسندگان

1 نویسنده مسئول: دانشجوی دکتری، گروه مهندسی مالی، دانشگاه صنعتی امیرکبیر، تهران، ایران

2 کارشناسی ارشد، گروه مدیریت کسب‌وکار، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران ایرا

doi
10.22034/sep.2025.2069238.1380
چکیده

هدف اصلی تحقیق حاضر ارزیابی عملکرد شرکت‌های پتروشیمی تولیدکننده متانول با استفاده از تحلیل پوششی داده‌ها بر مبنای استفاده هم‌زمان دو اصل طبیعی و مدیریتی است؛ زیرا در DEA، دسترسی‌پذیری طبیعی ظرفیت بالقوه بهبود بر اساس مرز ریاضی کارایی را نشان می‌دهد، درحالی‌که دسترسی‌پذیری مدیریتی بر امکان تحقق واقعی این بهبودها تمرکز دارد. ترکیب این دو دیدگاه، شکاف میان کارایی نظری و عملی را آشکار کرده و مبنایی برای طراحی برنامه‌های واقع‌بینانه ارتقای عملکرد فراهم می‌آورد. برای این منظور، یک جامعه آماری متشکل از چهار شرکت پتروشیمی تولیدکننده متانول فعال در کشور انتخاب‌شده است. بازه زمانی تحقیق در راستای تحلیل داده­ها مربوط به سال 1401 می­باشد. نتایج به‌دست‌آمده نشان داد که بهترین و بالاترین کارایی مربوط به شرکت­های فناوران، زاگرس و خارک با کارایی نسبی 100 درصد محاسبه‌شده که واحد تولیدی مرجان به‌عنوان واحد ناکارا تعیین‌شده است. علاوه بر این، با استفاده از روش اندرسون-پترسون اولویت­بندی شده است. بر اساس اولویت به‌دست‌آمده شرکت خارک رتبه اول، شرکت زاگرس رتبه دوم، شرکت فناوران رتبه سوم و شرکت مرجان رتبه چهارم را کسب کرده است. همچنین، یک مقایسه بر اساس امتیاز کارایی با مدل‌های پایه اعم از BCC و CCR برای بررسی قابلیت مدل پیشنهادی ارائه‌شده است. اختلاف ناکارایی حاصل‌شده بین روش پیشنهادی و روش BCC جزئی و در حد 012/0 می­باشد. در پایان نیز تغییرات مقدار ورودی مدیریت­پذیر کاهشی محاسبه‌شده است که در این صورت حداکثر مقدار کاهش در مقدار ورودی­های مدیریت­پذیر آن برابر با 0/141 واحد محاسبه‌شده است. نتایج این مطالعه به مدیران شرکت‌های پتروشیمی تولیدکننده متانول امکان می‌دهد تا واحدهای ناکارا و با ظرفیت بالقوه بهبود را شناسایی کرده و منابع سازمانی را به‌صورت هدفمند به سمت آن‌ها هدایت کنند. همچنین، با ترکیب دیدگاه‌های طبیعی و مدیریتی، مدیران می‌توانند برنامه‌های عملیاتی واقع‌بینانه برای ارتقای بهره‌وری، بهینه‌سازی ظرفیت تولید و مدیریت دارایی‌ها تدوین کنند و اقدامات اصلاحی را با اولویت‌بندی و زمان‌بندی مشخص اجرا نمایند.

کلیدواژه‌ها