فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از عوامل کلیدی در رشد اقتصادی و دستیابی به توسعه پایدار، ارتقای بهره‌وری عوامل تولید است. در شرایط کنونی جهان، محدودیت منابع و ضرورت استفاده بهینه از آن‌ها، همراه بااهمیت حفاظت از محیط‌زیست، موجب شده است که مفهوم بهره‌وری به سمت بهره‌وری سبز و اقتصاد به‌سوی اقتصاد چرخشی حرکت کند. تحقق اقتصاد چرخشی مستلزم به‌کارگیری ابزارها و روش‌هایی است که امکان ارزیابی هم‌زمان اثرات زیست‌محیطی و مالی اصلاح فرآیندها را فراهم آورد. در این میان، هزینه‌یابی جریان مواد (MFCA) به‌عنوان ابزاری استانداردشده، قادر است جریان‌های مواد و مالی یک سازمان را مورد تحلیل قرار داده و با دستیابی هم‌زمان به اهداف اقتصادی و زیست‌محیطی، از پیاده‌سازی اقتصاد چرخشی پشتیبانی کند. در این پژوهش، با استقرار MFCA در واحد خالص‌سازی آب‌نمک در مجتمع کلر آلکالی و تکمیل چرخه اقتصاد چرخشی در فرآیندهای مرتبط، بهینه‌سازی سیستم بهره‌وری مالی این واحد موردبررسی قرار گرفت. بدین منظور، جریان‌های مواد و هزینه‌های مربوط به بخش آب‌نمک شناسایی و نقاط پنهان مرتبط با محصولات جانبی نامطلوب (ازجمله جرم و هزینه‌های اضافی) آشکارسازی شد. تحلیل داده‌ها پیش و پس از اجرای اقدامات بهبود مبتنی بر MFCA نشان داد که اجرای این روش موجب کاهش 121 تنی در تولید محصولات نامطلوب، صرفه‌جویی 795/0 درصدی در هزینه ضایعات و افزایش قابل‌توجه بهره‌وری سیستم گردید. علاوه بر این، در مدت شش ماه نخست سال 1401، کاهش هزینه‌ها منجر به افزایش سود شرکت به میزان حدود 11 میلیارد ریال شد. یافته‌های این مطالعه، اثربخشی مثبت MFCA را در کاهش ضایعات، ارتقای بهره‌وری و بهبود عملکرد اقتصادی تأیید می‌کند. همچنین نتایج آن می‌تواند الگویی عملی برای تعمیم و گسترش این رویکرد در سایر صنایع فراهم سازد و امکان تصمیم‌گیری مبتنی بر داده را برای مدیران صنعتی تسهیل نماید.