شاخص‌های عملکرد پویا در تحلیل‌های چندمعیاره برای انتخاب راهبردهای LID به منظور توان‌بخشی شبکه‌های زهکشی سیلاب شهری

نویسندگان

1 گروه مهندسی آب، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

2 گروه مهندسی آب، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.

3 گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران

doi
10.22059/ijswr.2026.403160.670014
چکیده

با وجود سرمایه‌گذاری‌های گسترده در زیرساخت‌های کنترل سیلاب، این پدیده همچنان چالشی جدی برای شهرها محسوب می‌شود. راهبردهای توسعه کم‌اثر (LID) به عنوان رویکردی غیرمتمرکز و سازگار با محیط‌زیست برای مدیریت رواناب شهری مطرح هستند. تمایز اصلی این پژوهش، توسعه یک چهارچوب تلفیقی نوآورانه است که شبیه‌سازی هیدرولوژیکی-هیدرولیکی را با تحلیل تصمیم‌گیری چندمعیاره (MCDM) مبتنی بر شاخص‌های عملکردی پویا و کل‌نگر (اعتمادپذیری، برگشت‌پذیری و آسیب‌پذیری) تلفیق می‌کند. عملکرد ۱۲ سناریوی مختلف LID در شبکه‌ای ۶۲ هکتاری در شهر رشت با مدل SWMM 5.2 شبیه‌سازی شد. ارزیابی با سه شاخص عملکردی پویا و شاخص اقتصادی هزینه دوره بهره‌برداری انجام و رتبه‌بندی با سه روش AHP، تخصیص خطی و TOPSIS صورت گرفت. یافته‌ها نشان داد سناریوی ترکیبی با پوشش زیاد (GPR-H) بیشترین بهبود را در شاخص‌های عملکردی ایجاد کرد و توانست 26/42 درصد از حجم رواناب خروجی را کاهش داده و دبی اوج را 19/1 مترمکعب بر ثانیه کم کند. مقایسه روش‌های MCDM آشکار کرد که انتخاب روش وزندهی نقش تعیین‌کننده‌ای در اولویت‌بندی نهایی دارد؛ به‌طوری که AHP و تخصیص خطی سناریوهای با عملکرد برتر هیدرولیکی را انتخاب کردند، در حالی که TOPSIS به دلیل وزن ناچیز شاخص اعتمادپذیری، گزینه‌های کم‌هزینه‌تر را ترجیح داد. پژوهش حاضر نشان داد شاخص‌های عملکردی پیشنهادی ابزار قدرتمندی برای ارزیابی LIDها هستند و رویکرد ارائه‌شده می‌تواند به عنوان ابزار تصمیم‌گیری کارا برای مدیران شهری مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها