تحلیل ساختاری مهمترین چالشهای امنیت غذایی خانوارهای روستایی در منطقه ارسباران
نویسندگان
1 گروه ترویج و توسعه روستایی ، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز ، تبریز، ایـران.
2 گروه ترویج و توسعه روستایی ، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز ، تبریز، ایـران.
3 گروه ترویج و توسعه روستایی ، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز ، تبریز، ایـران
4 گروه علوم و صنایع غذایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز ، تبریز، ایـران.
doi
10.22034/jargs.2025.529575.1212چکیده
هدف: این مقاله با بهرهگیری از رویکرد تحلیل ساختاری و بر اساس دادههای گردآوری شده از خانوارهای روستایی به شناسایی، تبیین و ارزیابی مهمترین چالشها و عوامل مؤثر بر امنیت غذایی در منطقه ارسباران پرداخته است. در این راستا، ضمن بررسی ابعاد مختلف موضوع، روابط علّی و تأثیرات متقابل میان متغیرهای کلیدی تحلیل شده و جایگاه هر یک از چالشها در چارچوب کلی نظام امنیت غذایی منطقه مورد ارزیابی قرار گرفته است.روش و داده: این پژوهش با رویکرد کاربردی و توصیفی-تحلیلی، خانوارهای روستایی ارسباران را با نمونهگیری تصادفی کریسی-مورگان (272 نفر) بررسی کرد. روایی ابزارها با راهنمایی اساتید و پایایی پرسشنامه با آلفای کرونباخ سنجیده شد. تحلیل دادهها با مدل معادلات ساختاری لیزرل انجام شد.نتیجهگیری: این پژوهش با بررسی چهار شاخص اصلی امنیت غذایی (دسترسی، کیفیت، پایداری، توانمندسازی) در ارسباران، چالشهای کلیدی را شناسایی کرد. مدل برازش قابل قبول داشت و تمامی متغیرها بر امنیت غذایی مؤثر بودند. ده چالش مهم از جمله وابستگی به واردات و کمبود آموزش شناسایی و تأثیر مثبت متغیرها بر هم تحلیل شد. ده چالش کلیدی امنیت غذایی هرکدام بهطور مستقیم یا غیرمستقیم بر امنیت غذایی تأثیر میگذارند. این چالشها شامل وابستگی به واردات، دسترسی محدود به غذاهای سالم و بهداشتی، تغییر کاربری اراضی کشاورزی، ضعف برنامههای توسعه کشاورزی، کمبود آموزشهای تخصصی برای کشاورزان، نوسانات شدید قیمت مواد غذایی، استفاده ناکافی از فناوریهای مدرن برای حفاظت از محصولات، مشکلات در فرآوری مواد غذایی، محدودیت منابع آبی و فقدان فناوریهای نوین در کشاورزی شناسایی شدند.نوآوری، کاربرد نتایج: این تحقیق با تمرکز بر منطقه ارسباران، به بررسی عمیق چالشهای زیرساختی و نهادی امنیت غذایی در مناطق روستایی پرداخته است، در حالی که بسیاری از مطالعات قبلی بیشتر بر عوامل اقتصادی و درآمدی تمرکز داشتهاند. استفاده از مدل معادلات ساختاری (لیزرل) برای تحلیل روابط پیچیده بین متغیرهای مختلف امنیت غذایی، رویکردی نوآورانه در این زمینه است که امکان بررسی دقیقتر و جامعتر عوامل مؤثر بر امنیت غذایی را فراهم میکند.
