منبع و تحول سیال کانسنگ‌ساز در ذخایر اکسیدآهن-آپاتیت ناحیه بافق، ایران مرکزی: رهیافتی بر پایه نسبت های ایزوتوپی گوگرد پیریت و اکسیژن مگنتیت

نویسندگان

1 دانشگاه صنعتی شاهرود

2

3 دانشگاه صنایع و معادن ایران

doi
10.22071/gsj.2026.578346.2247
چکیده

کانسارهای اکسیدآهن-آپاتیت ناحیه بافق ، ایران مرکزی، با وجود چند ویژگی مشترک، از نظر سنگ میزبان و دگرسانی آن، بافت، کانی‌شناسی و ویژگی‌های ژئوشیمیایی کانسنگ، تفاوت‌هایی دارند که بازتاب‌دهنده پیچیدگی فرایندهای کانی‌سازی و زایش آن ‌ ها است. به‌منظور بررسی منبع و تحول سیال کانه‌ساز در این ذخایر، از داده‌های ایزوتوپ ی اکسیژن مگنتیت و گوگرد پیریت از کانسنگ‌های مختلف توده‌ای، رگه‌ای، نواری ، انباشتی و برشی استفاده شده‌است. ترکیب ایزوتوپی اکسیژن مگنتیت در کانسارهای چادرملو، گزستان، میشدوان، لک‌سیاه و سه‌چاهون، از 0/7+ تا ‰ 8/2+ تغییر می‌کند. مقدار δ¹⁸O مگنتیت‌های توده‌ای و رگه‌ای، بین 0/7+ تا ‰ 4/4+ است که با تبلور از سیالات ماگمایی و کانی سازی در دماهای بالا سازگار است. مق دا ر ‰ 3/9+ برای کانسنگ‌نواری میشدوان، که همراه با مواد آذرآواری است، نشانگر سهم مهم سیال‌های ماگمایی است. ترکیب ایزوتوپی مگنتیت در کانسنگ انباشتی چادرملو، ‰ 5/2+ به دست آمد که به تشکیل در شرایط ماگمایی و دما-بالا اشاره دارد؛ در حالی که مقادیر بالاتر (تا ‰ 8+) برای کانسنگ نواری گزستان و لک‌سیاه، می‌تواند بازتاب فرایندهای رسوبی - دیاژنتیکی یا جانشینی در بستر دریا باشد. ترکیب ایزوتوپی گوگرد پیریت در کانسنگ‌های توده‌ای، برِشی و رگه‌ای، دامنه‌ای گسترده از 4+ تا ‰ 30+ دارد که می تواند نشان گر نقش منابع گوگرد متفاوت با چیرگی خاستگاه غیرماگمایی باشد. دامنه وسیع داده‌های ایزوتوپی اکسیژن و گوگرد، نشان دهنده تحول چندمرحله‌ای کانی سازی با مشارکت سیال‌هایی از منابع ماگمایی و غیرماگمایی است. این تفسیر با دامنه گسترده دمای همگن شدن و شوری میانبارهای سیال از ذخایر مختلف و حتی در یک ذخیره خاص در ناحیه بافق پشتیبانی می‌شود.