تحلیل رابطه مفهومی شرایط مسئولیت کیفری و ارکان وقوع بزه در نظام حقوق کیفری ایران

نویسندگان

1 استادیارگروه حقوق دانشگاه آیت الله بروجردی، بروجرد، ایران.

2 استادیار گروه حقوق دانشگاه آیت الله بروجردی، بروجرد، ایران.

3 دانشجوی دکتری حقوق دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان، اصفهان، ایران.

doi
10.22054/jclr.2026.87801.2800
چکیده

مقنن در قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، صرف ارتکاب بزه را موجب کیفر ندانسته و در ماده ۱۴۰ قانون فوق‌الذکر مقرر می‌دارد: «مسئولیت کیفری در حدود، قصاص و تعزیرات تنها زمانی محقق است که فرد حین ارتکاب جرم عاقل، بالغ و مختار باشد...». این در حالیست که بررسی اجزای تشکیل دهنده رکن معنوی و مادی بزه به وضوح نشان دهنده این مطلب است که تحقق عناصر مزبور در گرو شرایط سه گانه مذکور در ماده 140 می‌باشد، به گونه‌ای که با فقدان هر یک از این شرایط، رکنی از ارکان وقوع بزه مخدوش و به تبع آن بزه‌ای توسط مرتکب به وقوع نخواهد پیوست. حال اگر بدون تحقق عناصر سه گانه امکان وقوع بزه و تحمیل کیفر نیست، می‌توان ادعا نمود آن‌چه که پدید آورنده مسئولیت کیفری است، همان اجزای تشکیل دهنده ارکان اصلی بزه است. بنابراین، مقاله حاضر بر آن است تا با روش توصیفی - تحلیلی ضمن بررسی و نقد دیدگاه­های مختلف، ادعای مذکور را ثابت نماید که در نهایت ضمن اثبات ادعای پیش گفته این نتیجه حاصل شود که جهت تحمیل بار مسئولیت کیفری و به تبع آن تحمیل کیفر بر مرتکب، احراز و وجود شرایط دیگری غیر از اثبات وجود عناصر سه گانه بزه، ضروری نمی­باشد.

کلیدواژه‌ها