فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تغییر اقلیم به‌عنوان یکی از چالش‌های اصلی قرن حاضر، برنامه‌ریزی شهری را به سمت طراحی شهرهای پاسخگو و انعطاف‌پذیر سوق داده است. در این راستا، شناخت دقیق ویژگی‌های کالبدی شهرها در مقیاس‌های مختلف فضایی (از مقیاس کلان‌شهری تا مقیاس خرد بلوک‌های شهری) برای کاهش اثرات منفی تغییر اقلیم و بهبود آسایش حرارتی شهروندان ضروری است. پژوهش حاضر باهدف شناسایی، دسته‌بندی، و تحلیل شاخص‌های کالبدی مؤثر بر تعدیل شرایط اقلیمی و آسایش حرارتی در مقیاس‌های گوناگون فضایی شهرها انجام شده است. این مطالعه با تمرکز بر مقیاس بلوک شهری، به بررسی ویژگی‌های کالبدی مؤثر بر پاسخگویی به تغییر اقلیم پرداخته و تلاش کرده است تا الگوها و ویژگی‌های طراحی شهری پاسخگو و بهینه به تغییر اقلیم را پیشنهاد دهد. برای دستیابی به نتایج دقیق‌تر، چهار بلوک شهری با ویژگی‌های کالبدی متمایز در شهر میبد به‌عنوان موردمطالعه انتخاب شدند. این بلوک‌ها بر اساس شاخص‌ها و زیرشاخص‌های استخراج‌شده از مرور  گسترده مقالات منتشر شده (۲۰۲۴-۱۹۸۰) و تحلیل‌های اولیه، با استفاده از نرم‌افزار Envi-met V5.5 شبیه‌سازی و ارزیابی شدند. همچنین، با درنظرگرفتن پیش‌بینی‌های اقلیمی برای پنجاه سال آینده (سال 1453)، بلوک شهری پیشنهادی در طرح تفصیلی شهر میبد که به‌عنوان الگوی غالب توسعه آینده این شهر معرفی شده است، از منظر پاسخگویی به تغییرات اقلیمی مورد تحلیل قرار گرفت. یافته‌های پژوهش نشان‌دهنده ارتباط معنادار و مستقیم میان ویژگی‌های کالبدی نظیر جهت‌گیری معابر به سمت باد مطلوب، فشردگی بافت شهری، سایه‌اندازی ناشی از فرم‌های ساختمانی، و تراکم فضای سبز با بهبود آسایش اقلیمی است. همچنین، نتایج حاکی از آن است که بلوک‌های شهری با هم‌پیوندی بالا، اتصال‌پذیری قوی‌تر، و عمق فضایی کمتر، توانایی بیشتری در تعدیل اثرات منفی اقلیمی و ارتقای آسایش محیطی دارند. این یافته‌ها می‌توانند به‌عنوان راهنمایی برای برنامه‌ریزان شهری در طراحی بلوک‌های شهری پاسخگو به تغییر اقلیم در شهرهای با اقلیم گرم و خشک مانند میبد مورداستفاده قرار گیرند.