واکاوی مفهوم رویتپذیری و تبیین شاخصهای کیفی بنای رویتپذیر در راستای طراحی نشانههای شهری بر مبنای تصاویر ذهنی شهروندان
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه معماری، دانشکده معماری و هنر، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران.
3 استادیار گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران (نویسنده مسئول).
doi
10.22034/aaud.2024.343663.2671چکیده
رویتپذیری موجب ایجاد تصویر یک عنصر شهری در ذهن مخاطب شده و ادراک محیطی او را ارتقا میدهد. امروزه در شهرها کمبود بناهای نشانهای که به واسطه رویتپذیری موجب خوانایی شهر و ارتقاء ادراک مخاطب از شهر میشوند، کاملا حس میشود. پس طراحی بناهای نشانهای بر مبنای کیفیت رویتپذیری میتواند یکی از اهداف معماران در سطح شهر باشد. حال این پرسش مطرح میشود که شاخصههای بناهایی که به واسطه رویتپذیری نشانه شهری میشوند، چیست؟ در راستای پاسخ به این پرسش در نوشتار حاضر ابتدا طی پژوهشی با رویکرد کیفی به توضیح مبانی نظری و تبیین پنج شاخص مهم بناهای رویتپذیر با بهرهگیری از اسناد و مدارک کتابخانهای و بررسی نظریههای موجود پرداخته شد. سپس طی یک پیمایش میدانی با استفاده از ابزار پرسشنامه 14 بنای نشانهای با کاربری تجاری- نمایش و مشخصات تاریخی و معنایی مشابه در مقیاس منطقهای شهر تهران انتخاب شد و از 60 نفر خواسته شد با رجوع به تصاویر ذهنی خود بناهایی را که میشناسند، نام برده و دلیل ثبت بنا در حافظه تصویری خود را در میان پنج شاخص توسط طیف لیکرت (از بسیار کم تا بسیار زیاد) انتخاب نموده و در صورت امکان کروکی از محل احداث بنا رسم نمایند. دادههای حاصل از پرسشنامهها، با استفاده از آمار توصیفی، در محیط نرمافزار SPSS تحلیل شد. برای آزمودن سطح معناداری شاخصهای فرضیه از تحلیل واریانس استفاده شد، که سه شاخص فرم و شکل بنا، مکان استقرار بنا و تفاوت ظاهری با بناهای اطراف در 14 بنا، دارای سطح معناداری بالای 95 درصد بودند. یافتههای پژوهش حاکی از آن است که، پنج شاخص فرم و شکل بنا، مکان استقرار بنا، تفاوت ظاهری با بناهای اطراف، نورپردازی خاص در شب و مصالح بهکار رفته در بنا، بر مبنای فراوانی انتخاب به ترتیب در رویتپذیری این 14 بنا توسط افراد نقش داشتند. تمایز فرم و شکل بنا گاه موجب تفاوت ظاهری با بناهای اطراف میشود و گاه تفاوت ظاهری با بناهای اطراف به واسطه رنگ، ریتم و سایر خصوصیات ظاهری بنا حاصل میشود. در این میان با توجه به اینکه در اکثر پژوهشهای اخیر بیشتر توجه به بناهای رویتپذیر، در راستای آدرسیابی صورت گرفته و معمولاً مخاطب با سرعت نسبتاً زیاد از کنار آنها میگذرد، مصالح بهکار رفته در بناهای نشانهای مورد توجه قرار نگرفته است. نورپردازی خاص در شب موجب میشود بنای نشانهای در حیات شبانه نیز واجد کیفیت رویتپذیری باشد.
