شهرسازی از منظر رویکرد روایی تحلیلی بر ماهیت، نقش و جایگاه روایی اسناد شهری
نویسندگان
1 دانشجوی دکترای شهرسازی، دانشکده شهرسازی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه برنامهریزی و مدیریت شهری، دانشکده شهرسازی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران (نویسنده مسئول).
doi
10.22034/aaud.2023.398433.2790چکیده
شهرها تلاقیگاه روایتها هستند، اما لزوماً همه روایتها به یک اندازه بر مکانها، فعالیتها، زندگی و سرنوشت یک شهر تأثیر نمیگذارند. برخی روایتها غالب هستند و برخی دیگر درحاشیه، پنهان و سرکوبشده. ادبیات نظری و تجربههای عملیِ رشتهی شهرسازی بر این نکته صحه میگذارند که هیچیک از روایتها بهاندازهی اسناد تخصصی شهرسازی بر تکوین شهرها تأثیر نمیگذارند. اسناد شهرسازی صرفاً متونی فنی نیستند، بلکه نوعی «روایت» محسوب میشوند و از تمامی امکانهای روایی برای متقاعد کردن مخاطب و بهکرسی نشاندن ایدههایشان بهره میبرند. سوال اصلی این است که بررسی کیفیتهای روایی اسناد شهرسازی چه اهمیتی دارد؟ چگونه انجام میشود؟ و چه نتایجی در پی خواهد داشت؟ هدف پژوهش حاضر واکاوی اسناد شهرسازی از بعد روایی است تا از این رهگذر به کارکردهای بلاغی- رواییِ این اسناد پی ببرد و بتواند درکی نو از نقش شهرساز بهمثابه راوی و جایگاه سند بهمنزلهی روایت پیدا کند. پژوهش حاضر به کمک روش تحلیل محتوای کیفی، به مرور متون نظریِ مرتبط با دو حوزهی روایت و شهرسازی میپردازد تا از طریق سنتز آنها چارچوبی مفهومی را برای شناسایی مولفهها و مضامین روایت و ردیابی و تحلیل آنها در اسناد تخصصی شهرسازی تدوین کند. بازخوانی اسناد شهرسازی از لنز روایت نشان میدهد که چطور در این اسناد، واقعیتهای شهری به شیوهای معین قاب گرفته و تفسیر میشوند، و از این رهگذر نسخهای ویژه و انحصاری از آیندهای مطلوب ترسیم میگردد. ملحوظ داشتن شهرسازی از منظر رویکرد روایی و بازخوانی اسناد شهرسازی از لنز روایت، ضرورت تجدیدنظر در اهداف نظری و عملیاتی دانش شهرسازی و عوامل مشروعیتبخش آن را پیش میکشند. در پرتو یک بنیان معرفتی تازه، نقش و جایگاه شهر، شهرساز و شهرسازی از نو تعریف خواهند شد.
