فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در چند دهه گذشته، کیفیت زندگی به عنوان جایگزینی برای رفاه مادی به یکی از مهم‌ترین اهداف اجتماعی جوامع بدل شده ‌است. دو کلیدواژه‌ کیفیت زندگی و تاب‌آوری اجتماعی، از رابطه‌ای مستقیم و دوطرفه برخوردارند. در واقع، شاخصه‌های کیفیت زندگی زمانی تحقق می‌یابند که شرایط موجود پاسخگوی نیاز افراد و استفاده‌کنندگان باشد. وجود ظرفیت تغییر در این شاخصه‌ها در مقابل تغییرات خواسته و یا ناخواسته بر مطلوبیت و کیفیت زندگی اثری مستقیم می‌گذارد. همچنین عدم وجود تاب‌آوری اجتماعی می‌تواند منجر به سرعت گرفتن روند فرسودگی کالبدی بافت‌های مسکونی شود. از آن‌جا که وقوع تغییرات و بحران‌ها امری حتمی است، مطالعه و برنامه‌ریزی جهت آمادگی و کاهش آسیب‌پذیری‌های احتمالی نیز ضروری به نظر می‌رسد. به این ترتیب با ایجاد شبکه‌ای از جوامع انسانی و سیستم‌های فیزیکی تاب‌آور می‌توان ایمنی ساکنان را تضمین کرده و آسیب‌پذیری آن‌ها را در برابر بحران‌ها کاهش داد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی عوامل مؤثر در تاب‌آوری اجتماعی و ایجاد چارچوب نظری برای ارزیابی آن، در گام اول به مطالعات تئوری و بررسی‌های اسنادی پرداخته است. عوامل مؤثر در دو دسته کلی، عوامل محیطی و غیرمحیطی طبقه‌بندی شده‌اند. همچنین جهت درک بهتر نحوه تاثیرگذاری مولفه‌های وابسته به کالبد محلات مسکونی، عوامل محیطی بر اساس تئوری سیستم‌های مکانی Lyon به سه دسته محیط فیزیکی، محیط اجتماعی و محیط ادراکی تقسیم شده‌اند. در گام بعدی جهت ارزیابی چارچوب نظری ارائه‌شده، پرسش‌نامه‌ای در سه محله مسکونی شهر بابل توزیع شده ‌است. 384 پرسش‌نامه توسط ساکنین این محلات به‌طور کامل پر شده‌اند. داده‌های به‌دست ‌آمده از پرسش‌نامه‌ها به شیوه تحلیل معادلات ساختاری، تجزیه و تحلیل شده‌اند. نتایج حاصل از پژوهش نشان‌دهنده تاثیرگذاری 11 مولفه‌ی ارائه‌شده در چارچوب نظری بر تاب‌آوری اجتماعی هستند. بر این اساس، سه عامل «مهارت‌ها و توانایی‌ها»، «تعاملات اجتماعی» و «تنوع منابع» به ترتیب بیش‌ترین تاثیرگذاری را بر تاب‌آوری اجتماعی در محله‌های مسکونی دارا هستند.