بررسی تطبیقی مؤلفه‌های حس مکان در پل‌های تاریخی ایران، مورد مطالعاتی: پل‌ها در مسیر زاینده‌رود از سرچشمه تا تالاب

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، تبریز، ایران.

2 استادیار گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، تبریز، ایران (نویسنده مسئول).

3 استادیار گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، تبریز، ایران.

4 دانشیار گروه معماری و شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، تبریز، ایران.

doi
10.22034/aaud.2023.365642.2727
چکیده

با توجه به پیدایش موضوع حس مکان و اهمیت افراطی به مسائل عینی و عملکردی در دوره مدرن، حرکتی متضاد صورت گرفت و نظریه‌پردازان بیش‌تر به سمت‌وسوی عوامل انسانی و معنایی معطوف شدند. موضوعات حس مکان که سهل و آسان به نظر می‌رسد کم‌تر به‌صورت مستقیم مورد تحلیل قرار گرفته است. هدف از این مطالعه تأثیر مؤلفه‌های حس مکان بر پل‌های تاریخی در مسیر زاینده‌رود از سرچشمه تا تالاب و ارائه تفاوت‌های آن‌هاست. این تحقیق با روش ترکیبی و با رویکرد کیفی در کمی لانه به لانه و از نوع بهره‌‌وری توسعه‌‌ای- کاربردی، ابتدا به جمع‌آوری اطلاعات کتابخانه‌ای با تکنیک اسنادی در ارتباط با موضوع پرداخته می‌شود، سپس از تکنیک مصاحبه برای تدقیق مؤلفه‌های به‌دست ‌آمده در مبانی نظری استفاده می‌شود. مؤلفه‌های استخراج‌شده در پرسش‌نامه با طیف لیکرت تدوین شده و بین ساکنین توزیع شده است. تحلیل مصاحبه با استفاده از نرم‌افزار Atlasti و نتایج پرسش‌نامه با نرم‌‌افزارهای SPSS و مدل‌سازی PN با استفاده از نرم‌‌افزار JMP صورت پذیرفت و مورد تحلیل قرار گرفت و از آماره‌های توصیفی و استنباطی در تحلیل نتایج استفاده می‌شود. از نتایج رگرسیونی، میانگین ضریب تعیین‌های پل‌های تاریخی، این‌گونه استنباط می‌شود که همواره مراتب حس مکانی در برهه‌های تاریخی از مؤلفه‌های مشخصی برای ایجاد حس مکان در پل‌ها به‌عنوان یک فضای شهری بهره گرفته می‌‌شده است، اما نکته حائز اهمیت، که توجه به کالبد و تزئینات درگذر زمان شاید نقش بیش‌تری در ایجاد احساس تعلق مکانی داشته باشد زیرا مؤلفه فضای سبز، سهولت دسترسی با مقدار 000.‏1 بیش‌ترین سهم عاملی را در حس مکان پل‌ها دارند و کم‌ترین مربوط به تنوع فضایی با مقدار 274.‏0 است. همچنین ابعاد ایجاد حس مکان در پل‌‌های تاریخی زاینده‌‌رود از سرچشمه تا تالاب، به چهار دسته کالبدی- فضایی، عملکردی- کالبدی، ادراکی- ارتباطی و اجتماعی- ارتباطی تقسیم می‌‌شود و بیش‌ترین تأثیر را بعد اجتماعی ارتباطی بر ایجاد حس مکان در پل‌‌های مورد مطالعه دارد.

کلیدواژه‌ها