تحلیل سیر تحول ریختشناسی- عملکردی فضاهای خرید در شهر تبریز
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری طراحی شهری، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و هنر، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.
2 استادیار گروه شهرسازی، دانشکده معماری و هنر، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران (نویسنده مسئول).
3 استادیار گروه شهرسازی، دانشکده معماری و هنر، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.
4 دانشیار گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی، تبریز، ایران.
doi
10.22034/aaud.2023.299785.2532چکیده
تغییر شکل فضاهای سنتی خرید از بازار و خیابان به ساختوساز بیرویه مراکز خرید، باعث شده تا «مالسازی» تبدیل به رویکرد غالب مدیریت شهری شود. انواع فضاهای خرید، بیآن که شناخت جامعی نسبت به فلسفه شکلگیری و گونهشناسی آنها وجود داشته باشد در حال تسخیر شهر هستند. بنابراین هدف از این پژوهش، شناسایی الگوهای ساخت و گونههای شکلگرفته فضاهای خرید شهر تبریز، از آغاز تا کنون میباشد. راهبرد بهکار گرفتهشده در این پژوهش استدلال منطقی، با تدبیر گونهشناسی بر مبنای چارچوب نظری معین است. در این راستا ابتدا مطالعات اسنادی بهمنظور تعیین معیارهای گونهشناسی انجام گرفت. سپس 40 مرکز خرید منتخب در سطح شهر بهعنوان نمونه مورد مطالعه، در دو مؤلفه ریختشناسی و عملکردی تجزیهوتحلیل شد. دیاگرام حاصل از ترکیب الگوهای ساخت برای هر یک از گونهها ترسیم شد و در نهایت نمودار گونهشناسی فضاهای خرید ارائه گردید. طبق نتایج حاصله، این پژوهش، دو الگوی «پیادهراه تجاری» و «خیابان تجاری» را بهعنوان الگوهای ساخت اصلی شناسایی میکند. در فرآیند تحول فضاهای خرید، شش الگوی ساخت دیگر شامل «پاساژ»، «توسعه زیرسطحی»، «پلبازار»، «مرکز خرید»، «میدانبازار» و «مال» در ترکیب با دو الگوی اصلی، نه گونه ترکیبی را پدید میآورند. علاوه بر این، گونه مالهای مستقل که محصول دهه اخیر است در مجموع ده گونه فضای خرید را تشکیل میدهند. بیشترین ترکیب گونهها با خیابان تجاری صورت گرفته است. رایجترین هیبریدها شامل «خیابان تجاری- شبکه پاساژ» و «خیابان تجاری- مرکز خرید» است. برتری فنی، مزیت مقیاس، اثرات شبکهای و برندسازی در گونه مالهای مستقل، تولید فضاهای خرید را در انحصار این گونه قرار داده؛ این در حالی است که زندگی شهری در گونههای ترکیبی با درجه شدت بیشتری در مقایسه با این گونهها جریان دارد.
