فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

فضاهای نیمه‎باز از گذشته تاکنون نقش فضای بینابینی برای فضاهای بسته و باز داشته و ضمن ارتباط درون و بیرون منجر به افزایش کیفیت عملکرد این فضاها در کنار یکدیگر شده است. متأسفانه در سیر تحول خانه‌های سنتی تا مدرن نقش فضاهای نیمه‌باز کم‌رنگ شده و اهمیت خود را در راندمان عملکردی مسکن از دست ‌داده‌اند. لذا هدف پژوهش آن است که با شاخص‌های نحو فضا برای فضاهای نیمه‌باز، راندمان عملکردی آن‌ها را در این سیر تاریخی بررسی کند. شهر اصفهان با پیشینه تاریخی در زمینه مسکن به ‌عنوان مورد مطالعاتی پژوهش انتخاب شد. سؤال تحقیق این‌گونه است: مؤلفه‌های راندمان عملکردی و شاخص‌های نحو فضا برای فضاهای نیمه‌باز در خانه‌های اصفهان در طی ادوار چگونه تغییر کرده‌اند؟ به‌منظور بررسی نقش ایوان و تراس در خانه‌ها، 25 نمونه خانه سنتی متعلق به دوره صفویه، قاجاریه و پهلوی و 30 نمونه خانه متعلق به سی سال اخیر شهر اصفهان بر اساس تنوع فضای نیمه‌باز از نظر دسترسی، وسعت، ارتباطات و شکل انتخاب شدند. در نهایت ضمن حذف نمونه‌های مشابه، 9 نمونه سنتی و 14 نمونه مدرن انتخاب شد. نتایج نشان می‌دهد که فضای نیمه‌باز در دوره‌های صفوی به قاجار، طی سیر تکاملی، دارای افزایش در شاخص انتخاب، دسترسی بصری، آنتروپی و ارتباط بوده که منجر به افزایش راندمان عملکردی خانه‌ها شده و در دوره قاجار تا پهلوی تعداد شاخص‌های نزولی افزایش داشته و تنها شاخص انتخاب به دلیل نقش توزیع‎کنندگی ایوان‌ها و آنتروپی به دلیل ساده‌تر شدن سازمان‌دهی فضایی در دوره پهلوی افزایش داشته‌اند. در دوره پهلوی تا مدرن، کاهش ابعاد فضاهای نیمه‌باز، کاهش دسترسی‎ها، عدم سازمان‌دهی مطلوب فضاها، ساخت‎و‎ساز در طبقات، منجر به کاهش شاخص‎های ارتباط، هم‎پیوندی، دسترسی ‎بصری شده‎اند و حتی افزایش شاخص کنترل نیز از کیفیت تراس‌های خصوصی مدرن کاسته و همه به‎نوعی منجر به کاهش راندمان عملکردی خانه‎ها در دوره مدرن شده‎اند.