تحلیل فقهی و حقوقی قراردادهای کار صفرساعت با نگاهی به نظام حقوقی ایران
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فقه و حقوق، دانشکده فقه و حقوق، مدرسه عالی و دانشگاه شهید مطهری (ره)، تهران، ایران
2 استاد دانشگاه تهران ، دانشکده علوم سیاسی و حقوق ، تهران ،ایران
doi
10.22054/jplr.2026.88412.2963چکیده
گسترش اشکال نوین روابط کاری، نظامهای حقوقی را با چالشهای جدیدی مواجه ساخت. قراردادهای کار «صفر ساعت» بهعنوان یکی از انعطافپذیرترین و در عین حال بحثبرانگیزترین انواع قراردادها، فاقد جایگاه مشخصی در قوانین ایران است. این پژوهش با هدف اصلی تحلیل انطباق این قراردادها با مبانی فقه امامیه و مقررات قانون کار ایران انجام شد. مسئله اساسی به بررسی چالش «غرر» در ارکان قرارداد به دلیل عدم تعیین قطعی میزان کار و مزد و تعارض ماهوی آن با اصول حمایتی حقوق کار میپردازد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، ضمن بررسی ماهیت این قراردادها به این نتیجه دست یافت که تلاش برای حل این تعارض از طریق رویکرد سنتی «محدودسازی کارفرما» به دلیل آسیب به انعطافپذیری و نیازهای تولید، راهکاری کارآمد نیست. نوآوری این مقاله در ارائه یک الگوی جایگزین با عنوان «توانمندسازی کارگر و مدرنسازی تأمین اجتماعی» است. این الگو بر آزادی کار همزمان برای چند کارفرما و ایجاد نظام بیمهای متناسب با ساعات کار استوار است. نتیجه نهایی آن است که به جای بطلان مطلق، باید با اصلاحات تقنینی و مدرنسازی زیرساختهای حمایتی، زمینه را برای پذیرش مشروط این قراردادها فراهم کرد.