فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تغییرات نامطلوب معنایی، موثر از مولفه‌‌های مکان‌‌های همگانی، از مشکلات شهرهای ایرانی در حدود یک قرن گذشته است. مکان‌‌هایی چون میادین‌‌ شهری که مفاهیم ریخت‌‌شناسی و کارکردی آن با معناهای خاصی چون اجتماع‌‌پذیری، پیاده‌‌مداری و دعوت‌‌کنندگی مترادف بود، به اجتماع‌‌گریزی، سواره‌‌مداری و تضاد با دعوت‌‌کنندگی سوق پیدا کرد. بررسی ادبیات جهانی نشان می‌‌دهد که علی‌رغم بهم‌‌ریختگی هنجارهای کیفیت‌‌های محیطی قلمروهای همگانی، در جریان مدرنیته غالب مکان‌‌های همگانی سطح جهانی در عصر فرامدرنیته از پاسخ‌دهندگی سازگار با هنجارهای معاصر برخوردار شدند. اما این تبدیل و تبدّل سازنده در ایران اتفاق نیافتاده است. پرسش این است که، کیفیت‌‌های محیطی قلمروهای همگانی شهر ایرانی چه بوده‌‌اند که اکنون بسیاری از طراحان نسبت به نبود آن واکنش نشان می‌‌دهند؟ به طور خاص کیفیت زندگی میادین تهران قاجاری، چگونه بوده‌‌اند؟ پرسش اول دست‌مایه نظری و هدف کلان پژوهش است. پرسش دوم، از طریق میدان‌‌پژوهی هدف پژوهش را عملیاتی می‌‌کند. با انتخاب میدان به مثابه یکی از مهم‌‌ترین قلمروهای همگانی و موردپژوهی، میادین قاجاری به مثابه راهبرد پژوهش، محتوای کیفیت ‌‌محیطی فضاهای همگانی عصر قاجاری را در شهر تهران بازنمون می‌‌کنند. در این راستا روش آمیخته در مدار شیوه مطالعات اسنادی برای رسیدن به هدف پژوهش برگرفته شد. شیوه غالب پژوهش کیفی تلقی می‌‌شود؛ هر چند بعضاً به شیوه‌‌های کمی نیز استناد شد. پژوهشگران بر پایه نقشه تهران که به وسیله عبدالغفار و موسیو کرشیش ترسیم شده است میادین مهم عصر قاجاریه را، با توجه به معانی مترتب بر آن‌‌ها، بازنمائی می‌‌نماید. لازم به ذکر است که در این گفتار کیفیت‌‌های محیطی در ادبیات طراحی‌‌شهری معادل مفاهیم معنایی هستند که به به واسطه ابعاد (مؤلفه/ نمایانگر) شناخته می‌‌شوند. شرح، تعبیر و تفسیر نویسندگان مختلف از ویژگی‌‌های میادین مهمی چون توپخانه، مشق و بهارستان از اسناد کتابخانه‌‌ای بازکاوی شده و مفهوم آن‌‌ها بازنویسی می‌‌شوند. این بازکاوی و بازنویسی معلوم داشته است که تفاوت زیادی نه تنها در ریخت (فرم) و کارکرد میادین قاجاری حاصل شده است، بلکه بار معنایی آ‌‌ن‌‌ها نیز دچار تغییرات اساسی شده‌اند.