فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شهر به عنوان محل سکونت، کار، تفریح و ارتباطات، تأثیر به‌سزایی بر سلامت و عدم سلامت روان شهروندان دارد. امروزه، رشد و گسترش شهر و شهرنشینی، زمینه وسیعی از عوامل تهدیدکننده سلامت روان را به ویژه در کشورهای در حال ‌توسعه ایجاد نموده است، چنان که اختلالات روانی یکی از بیماری‌های رایج در شهرها و افسردگی شایع‌ترین آن‌هاست. با این وجود، اکثر مطالعات، بر سلامت جسمی متمرکز شده‌ا‌‌‌ند و کم‌تر به تأثیرات روانی محیط‌های شهری پرداخته‌اند. اندک مطالعات موجود نیز با تأکید بر جنبه‌های کمی، کم‌تر به ویژگی‌های کیفی محیط توجه داشته‌اند. لذا، هدف این پژوهش، تحلیل و بررسی ارتباط کیفیت‌‌های محیط شهری و سلامت روان با تأکید بر رایج‌ترین اختلال روانی؛ یعنی افسردگی، و تدوین چارچوب مفهومی معرف این رابطه در حوزه طراحی شهری است. پژوهش، مروری، و از نوع کیفی می‌باشد. داده‌ها از طریق مطالعه اسنادی متون معتبر علمی گردآوری شده و به ‌منظور شناسایی کیفیت‌های محیطی و چگونگی تأثیر آن‌ها، از تحلیل محتوای کیفی متون استفاده شده است. نتایج حاکی از این امر است که کیفیت محیط مصنوع شهر به عنوان یک عامل در سطح میانی با سایر عوامل در سطوح خرد و کلان دارای اثر هم‌افزایی بر سلامت روان شهروندان است و نفوذپذیری، ایمنی، امنیت، غنای حسی، آسایش اقلیمی، زیبایی و اجتماع‌پذیری مهم‌ترین کیفیت‌ها هستند. این کیفیت‌ها، به شکل مستقیم و غیرمستقیم، بر افسردگی و سلامت روان افراد تأثیر می‌‌گذارند که در ارتباط غیرمستقیم، فعالیت بدنی، تعاملات اجتماعی، کیفیت خواب، تاب‌آوری در برابر استرس و خلق‌وخو، عوامل میانجی هستند که تأثیر برخی از کیفیت‌های محیط مصنوع را ممکن و پایدارتر می‌سازند. بنابراین، این شواهد از لزوم ارتقاء کیفیت محیط شهرها برای پیشگیری و درمان افسردگی ساکنان شهرها حمایت می‌کنند و نقش طراحی شهری را به عنوان یک روش خلاقانه و مؤثر برای ارتقاء سلامت روان عموم افراد در معرض محیط تبیین می‌کنند.