مکان های عمومی پایدار رودخانه محور و سازندهای مؤثر بر آن ها، مورد مطالعاتی: رودخانه های شهری بالیخلو، زاینده رود، کارون و زرجوب
نویسندگان
1 دکتری شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران (نویسنده مسئول).
3 استاد، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.
doi
10.22034/aaud.2019.199192.1972چکیده
رودخانه های کشور، اغلب با سطوحی از ناپایداری مواجه اند و فضاهای شهری مبتنی بر خود را نیز به چالش کشیده اند. زمینه سازی برای ارتقای این فضاهای شهری به مکان های عمومی پایدار، رسالت اصلی پژوهش حاضر است و در این راستا، ÷درصدد تبیین چیستی، معیارهای کلان کیفی، سازندهای مؤثر و مدل مفهومی «مکان عمومی پایدار رودخانه محور» و بررسی تطبیقی وضعیت رودخانه های شهری کشور در چارچوب آن است. پژوهش توسعه ای- کاربردی حاضر، از رویکرد کیفی و کمّی به صورت توأمان استفاده می کند. در این راستا، مطالعه کتابخانه ای برای استخراج مفاهیم و مدل نظری و مطالعه میدانی و روش «مطالعه میان موردی» برای ارزیابی کیفیت مکان های عمومی مبتنی بر رودخانه در شهرهای اردبیل، اصفهان، اهواز و رشت استفاده شده است. ضمن پیمایش های میدانی، به وسیله مشاهده و مصاحبه نیمه ساختاریافته با مردم و تکمیل پرسشنامه بسته، داده های لازم برای توصیف و تحلیل وضعیت و مقایسه تطبیقی نمونه های موردی گردآوری شده و در اعتبارسنجی نتایج، از آزمون اسمیرنف و T تک نمونه ای استفاده شده است. نتایج مؤید آن است که سازندهایی مانند رودخانه، انسان، قوانین، منابع، کنشگران، جامعه، شهر و غیره، در چرخه حیات مکان عمومی پایدار رودخانه محور، بر تحقق پذیری، بقاء و رشد آن مؤثر خواهد بود. این سازندها، به نوبه خود، کیفیات مورد انتظار از چنین مکان هایی را برآورده می سازند. معیارهای کلان شامل: تاب آوری، پایداری، انسان مداری و تشخص هستند و سایر معیارهای خرد، در قالب آن ها می گنجند. مقایسه تطبیقی نمونه های موردی، نشان می دهد علی رغم حس تعلق شهروندان به رودخانه، نقاط ضعف کم و بیش مشترکی میان آن ها، در زمینه های پایداری، امنیت و ایمنی، تسهیلات و امکانات، تاب آوری در برابر رودخانه و غیره وجود دارد. بر این اساس، توصیه هایی در زمینه رفع ضعف های کلان این مکان های عمومی، پیشنهادشده است. کاربرد پژوهش حاضر را می توان در تدوین فهرستی از عوامل مؤثر بر تحقق پذیری مکان عمومی پایدار با محوریت رودخانه در برنامه ریزی و طراحی دانست.
