فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

رخداد ناگهانی زلزله، بازماندگان را با ناهماهنگی‌هایی در جهان پساسانحه روبرو و بر ساختارهای ادراکی- شناختی و ارزیابی از محیط زندگی مطلوب تأثیر می‌گذارد. در این راستا، تحقیق حاضر دیدگاه جوامع زلزله‌زده بم و فهرج پیرامون اهمیت ابعاد مختلف مسکن و محیط بازسازی شده را با جامعه کنترل با ماهیت اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و محیطی شبیه، که دچار زلزله نشده، مورد مقایسه و سنجش قرار داده است. تحقیق با رویکرد ترکیبی و با روش مصاحبه، مردم‌نگاری، پیمایش از طریق پرسشنامه و اسکیس‌های دستی اجرا شد. جوامع مورد پژوهش شهر بم و فهرج و محله بازار کرمان به‌عنوان جامعه کنترل بودند. انتخاب نمونه در جامعه کنترل به صورت تصادفی ساده و در جوامع سانحه‌دیده غیرتصادفی هدفمند بود. بر اساس یافته‌ها، ابعاد فردی- بین‌فردی مسکن و محیط مسکونی بازسازی‌شده بیش از عملکرد جمعی این واحدها از دیدگاه جوامع زلزله‌زده حائز اهمیت شده‌اند. ادراک از خطر، اهمیت ایمنی و استحکام خانه را افزایش و تجارب بی‌خانمانی؛ زندگی در سرپناه اضطراری و موقت؛ برنامه‌ها و سیاست‌های بازسازی، افراد را به سوی شناخت‌های پاسخگوی خودباوری؛ حفاظت از خودپنداره؛ بهبود پنداشت دیگران از خویشتن (شأن اجتماعی) و بیان تمایز بین خود و دیگری (شخصی‌سازی) سوق داد‌ه‌اند. مقولاتی همچون طراحی مبتنی بر سلیقه؛ حریم و قلمروها؛ معنا؛ نمای مطلوب و دوست داشتن مسکن اهمیت مضاعفی یافته‌اند. در مقابل در شناخت از جهان پیرامون و عملکرد جمعی محیط مسکونی تضاد در طرحواره‌های شناختی و عدم تعادل بین شناخت و مناظر ذهنی پیش و پسازلزله ایجاد شده و مقوله‌هایی چون واحدهای همسایگی؛ عرصه‌های نیمه عمومی؛ دید و منظر و اهمیت دادن به تعمیر و نگهداری مسکن در مقایسه با گروه کنترل از قدر کم‌تری برخوردار شده‌اند.  نتیجه می‌شود، در کنار بازتوانی مقیاس فرد- بین فردی، بهبود انگاره از جهان نیز در بازسازی مسکن و محیط زندگی با هدف بازتوانی جمعی نیاز است.