فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

«آثار هنری» در طیف گسترده خود، دارای تنوع و تفاوت بسیار هستند. اما در میان این همه تنوع، شباهت‌هایی نیز می‌توان یافت که موجب پیوند و وحدت این آثار متکثر می‌شود. شباهت آثار تا حدی فراگیر است که مستشرقین محدوده بزرگی از آثار در تاریخ و جغرافیا را با نام «هنر اسلامی» تشخص داده‌اند و آن‌ها را واجد ویژگی مشترک دانسته‌اند. سؤال اینجاست که شباهت و اشتراک آثار هنرهای اسلامی در چیست؟ این پژوهش از منظر جدیدی مبتنی بر مبانی نظری مولد این آثار، به موضوع پرداخته است که می‌تواند در شناخت آثار هنری ابعاد دیگری را مطرح نماید. لذا با نگاهی عمیق‌تر به نظام عالم، و بر اساس نظریه وحدت تشکیکی وجود که تبیین وحدت در کثرت و کثرت در وحدت است، این فرضیه مطرح می‌شود که امری واحد میان آثار هنری مشترک است. سپس سؤال دوم پژوهش این گونه مطرح می‌شود که نظریه تشکیک صدرا چگونه وحدت آثار هنری در عین تکثر آن‌ها را توجیه می‌کند؟ نظریه تشکیک بیان می‌دارد وجود، حقیقت مشکک ذومراتبی است که عامل وحدت عالم متکثر است. هر پدیده در عالم بنا به ظرفیتی که دارد بهره‌ای از وجود برده است. با تعمیم نظریه تشکیک از عالم به مجموعه آثار هنری، اثبات می‌شود آنچه منشأ و عامل شباهت و پیوند مجموعه متکثر آثار هنری است یک امر واحد بیش‌تر نیست؛ امری از سنخ وجود، نور و زیبایی. در حقیقت بن‌مایه و آنچه میان آثار هنری و بالاخص آثار هنرهای اسلامی مشترک است محتوای معنایی آن است که انعکاس و بیان حقایق اعلی است. اما آثار هنری در بیان حقیقت نسبت به هم قدرت و قابلیت کم‌تر و بیش‌تر دارند که ناشی از درجات متفاوت ظرفیت وجودی هر اثر هنری است. در نهایت می‌توان گفت منشأ شباهت آثار هنری تجلی امری واحد در مراتب متعدد است.