تحلیل فضاهای شهری بر اساس اصل تعادل در اندیشه اسلامی با در نظر گرفتن نقش کاربری زمین در تأمین نیازهای انسانی، مورد مطالعاتی: شهر مشهد
نویسندگان
1 استادیارگروه شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد مشهد، مشهد، ایران
2 دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد مشهد، مشهد، ایران.
doi
10.22034/aaud.2019.191492.1919چکیده
یکی از اصول بنیادین در شهر اسلامی، اصل تعادل است. در اندیشه اسلامی در ارتباط با نیازهای انسان در محیط شهری، اصل تعادل به پاسخگویی متناسب و متوازن نیازهای انسانی در ساحتهای مختلف حیات وی توجه نشان میدهد. بررسی مطالعات موجود نشان میدهد، کمتر به مفهوم تعادل در مقیاس فضاهای شهری و تحقق آن از طریق پرداختن به کاربری زمین و در نظر گرفتن ساحتهای مختلف حیات انسانی پرداخته شده است. تحقیق به دنبال آن است تا به این سؤال بپردازد که چگونه کاربری زمین در فضاهای شهری میتواند به کیفیت تعادل در تأمین نیازهای ساحتهای مختلف حیات انسانی پاسخگویی نماید. پس از مرور مبانی نظری مرتبط با تحقیق، در سه ساحت مادی (نیازهای فیزیولوژیک)، نفسانی (نیازهای روانی) و روحانی (نیازهای معنوی) حیات انسان، در مجموع شش معیار و 13 زیرمعیار جهت سنجش مفهوم تعادل انتخاب شد. برای بررسی نمونه مطالعاتی، چهار فضای شهری متفاوت از دورههای مختلف توسعه کالبدی در شهر مشهد انتخاب شد. روش تحقیق پیمایشی به همراه تحلیلهای آماری است. به این منظور تعداد 240 پرسشنامه در فضاهای شهری منتخب توزیع شد. نتایج بهدست آمده به کمک روشهای آماری مورد تحلیل قرار گرفت. یافتههای پژوهش بیانگر آن است که بر اساس نظرات پاسخدهندگان، در همه نمونههای مطالعاتی، نحوه پاسخگویی کاربریها در فضای شهری به تأمین نیازهای ساحتهای سهگانه، شاخص میانگین کلی متغیرها، پایینتر از سطح متوسط است. در این میان، تأمین نیازهای ساحت مادی در حد متوسط ولی تأمین نیازهای ساحتهای روانی و معنوی پایینتر از سطح متوسط است. همچنین زنان نسبت به مردان به صورت معناداری نحوه تأمین نیازها در فضاهای شهری را مطلوبتر در نظر گرفتهاند. در نهایت تحقیق، توصیههایی در جهت توزیع مناسب کاربریها در سطح فضاهای شهری در جهت تأمین نیازهای حیات انسانی را مطرح مینماید.
