فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ابعاد کمی مسکن مدت‌ها مورد توجه طراحان و سیاست‌گذاران مسکن گروه کم‌درآمد بوده است. این مسأله در حالی است که توجه به ابعاد کیفی و نقش ساکنان در تعیین این ابعاد در بسیاری از مطالعات مورد غفلت واقع شده است. هم‌شکلی مسکن در نقاط مختلف، ساخت مسکن حداقلی تیپ بدون توجه به تفاوت‌های فرهنگی و جایگزینی موضوعات اقتصادی به جای توجه به کیفیت‌های زندگی، گویای کم‌ترین توجه به ابعاد کیفی مسکن این گروه‌های فرهنگی می‌باشد. یکی از مفاهیم کیفی که مورد توجه محققان مسکن قرار گرفته است، «معنای مسکن» از دید ساکنان و شناسایی مؤلفه‌های تعریف‌کننده آن در حوزه مطالعات محیط- رفتار است. با توجه به اهمیت معنا در شکل‌گیری ارتباط میان فرد و محیط مصنوع، پژوهش حاضر روابط فرد با خصوصیات معنادار محیط را مورد توجه قرار می‌دهد و به ارزیابی معنای مسکن از طریق شناسایی معنای خصوصیات فضای داخلی مسکن و رابطه افراد با آن خصوصیات می‌پردازد. به این منظور مطالعه‌ای موردی در پروژه 168 واحدی مسکن مهر اندیشه شهر اردبیل صورت گرفت. در این مطالعه از روش «ساختار معانی» به‌عنوان رویکردی از پژوهش کیفی با تکنیک‌های عکس‌برداری، مشاهده میدانی و مصاحبه نیمه‌ساختار یافته نردبانی استفاده شد. چارچوب مفهومی پژوهش تحت مدل وسیله- هدف گاتمن (1982) و سطوح معانی راپاپورت (1988)، پیامدها و معانی حاکم بر خصوصیات را در قالب گزاره‌های «خصوصیت، کارکرد آشکار، کارکرد پنهان» تشریح می‌نماید. برای اطمینان از دریافت اطلاعات لازم، مفهوم اشباع نظری تعیین‌کننده تعداد نمونه‌ها، مصاحبه‌ها و دریافت داده‌ها بود. بر اساس نمودار ساختار زنجیره‌ای ارزش، خصوصیات مسکن به‌طور عمده تحت تأثیر معنی «زندگی لذت‌بخش» قرار دارند. پیامدهای دیگر، معانی همچون «روابط اجتماعی»، «استقلال»، «خلوت» و «پیوند با طبیعت» را در مسکن مهیا می‌کنند. نتایج پژوهش علاوه بر ارائه یک چارچوب ساختار یافته برای مطالعه معنای خصوصیات مسکن، بر ارزش‌های اساسی ساکنان و معانی پنهان در رابطه با این خصوصیات تأکید دارد.