فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پژوهش در مبانی هنرهای تصویری، از خلاهای مطالعاتی تاریخ هنر ایران به‌شمار می‌رود. در این راستا، پژوهش تاریخی- تحلیلی حاضر، با رویکردی فرم‌گرایانه و به‌منظور شناخت ویژگی‌های بصری تصاویر پیش ‌از ‌تاریخ شکل گرفت. سفالینه‌های منقوش به دلایلی چون فراوانی و توالی تاریخی، از میان اسناد مصور آغازین، انتخاب شدند. شهرهای باستانی چغامیش و تل باکون به‌عنوان نمونه‌های پژوهش جزو اولین شهرها و محل‌های اسکان دوران نوسنگی در ایران می‌باشند. گستردگی شاخه‏های محض و کاربردی هنر تصویری درجامعه‏ کنونی و اهمیت این هنر در ایران از دیرباز تاکنون، ضرورت بازشناسی ریشه‏های تصویری هنر ایران را معلوم می‌دارد. پژوهش حاضر، با طرح این مسأله شکل گرفت که اصول و مبانی بصری ‌تصویرنگاری در دوره‏ پیش ‌از تاریخ ایران چگونه بوده است. پیشینه مطالعاتی بسیار اندک در این زمینه، پهنه‌های فرهنگی متعدد و کثرت یافته‌ها در محدوده‌ فلات ایران، ضرورت طراحی روشی ثابت برای دستیابی به مشخصه‌های تصاویر را لازم گردانید که تصاویر سفالینه‌های منقوش در مناطق مختلف، در قالب آن قابل تحلیل بصری باشند. روش تحقیق، تحلیلی- تطبیقی است و به بررسی موردی پهنه جنوب غربی با محوریت مناطقی چون چغامیش و پهنه فارس با محوریت مناطقی چون تل باکون، با استناد به نقوش سفالینه‏های آن دوره، می‌پردازد. تحلیل هنر تصویری از منظر طراحی و با رویکردی فرم‏گرایانه با مطالعه‌ منابع کتابخانه‌ای و مشاهده‌ اشیای موزه‌ای صورت گرفته است و هدف پژوهش، دستیابی به شاخصه‌های تصویری خاص هر دوره است. اولین و مهم‌ترین گام در طراحی الگو، تعیین معیارهای ثابت بررسی تصاویر هستند که با عنوان متغیرهای بصری در سه گروه اصلی؛ ساختار کلی، عناصر و کیفیات بصری و نقش‌مایه‌ها مشخص شده‌اند. در مراحل بعد، به تحلیل بصری تصاویر و تطبیق نتایج تحلیل‌ها پرداخته می‌شود. بدین‌ترتیب شباهت‌ها و تفاوت‌ها، شاخصه‌های تصویری مناطق و یا دوره‌های‌ زمانی را مشخص می‌کنند. نتایج، نشان می‌دهد که تراکم نقوش، ساختار ترکیب‌بندی، حاشیه‌پردازی، نقش‌مایه‌ها، عناصر و کیفیات بصری، معیارهای تمایز تصاویر هستند.