ریزریخت‌شناسی، تاکسونومی عددی و بازسازی صفات اجدادی گلبرگ‌ها در سرده‌های Cleome و Rorida در ایران

نویسندگان

1 دانشگاه علوم پزشکی تهران

doi
10.22108/ijpb.2026.148253.1436
چکیده

در این پژوهش، برای نخستین بار ریز ریخت‌شناسی سطوح شکمی و پشتی گلبرگ در گونه‌های دو سرده Cleome و Rorida از تیره Cleomaceae در ایران توسط میکروسکوپ الکترونی روبشی (Scanning Electron Microscope: SEM) بررسی شد. صفات گلبرگ شامل شکل سلول‌ها (مخروطی پاپیلوز یا تخت چین‌دار)، شکل دیواره آنتی‌کلینال (صاف یا موج‌دار)، تزئینات کوتیکول (خط‌دار یا چروکیده)، حضور یا عدم حضور کرک و نوع آن، و وجود یا عدم وجود روزنه مورد بررسی قرار گرفت. پس از تعیین حالات صفات و امتیازدهی، داده‌ها با بهره‌گیری از آنالیز‌های خوشه‌بندی، مختصات اصلی و آنالیز تطبیقی قوس‌گیری‌شده در نرم‌افزار PAST واکاوی شدند. همچنین، بازسازی حالات صفات اجدادی گلبرگ‌ها براساس داده‌های مولکولی انجام گرفت. نتایج نشان داد سطح شکمی و پشتی گلبرگ‌ها در سرده Rorida و برخی گونه‌های Cleome ( C. heratensis, C . foliolosa , & C. turkmena ) دارای سلول‌های اپیدرمی تخت و چین‌دار است، با این وجود، در سایر گونه‌ها حالت مخروطی پاپیلوز مشاهده شد. شکل دیواره آنتی‌کلینال به صورت صاف یا موج‌دار یا صرفاً موج‌دار بود و کرک‌ها به شکل ساده یا غدّه‌ای (کوتاه و بلند) مشاهده شد؛ روزنه تنها در برخی از گونه‌ها گزارش شد. حالت‌های صفات اجدادی شامل سلول‌های صاف و چین‌خورده، تزئینات کوتیکول شیاردار و فقدان کرک و روزنه تشخیص داده شد. نتایج حاصل، اطّلاعات ارزشمندی درباره صفات گلبرگ‌ها در مقیاس میکروسکوپی فرآهم آورد و در جداسازی دو سرده مورد بررسی موفق عمل نمود.