تأثیر تأخیر در تاریخ کاشت (به عنوان القاکننده تنش سرما) و پیشتیمار بذر بر غلظت عناصر غذایی برگ، شاخصهای فیزیولوژیک و عملکرد گندم
نویسندگان
1 دانشگاه بین المللی امام خمینی
2
3
4
doi
10.22108/ijpb.2026.148213.1435چکیده
تاریخ کاشت دیرهنگام به علّت القای تنش سرما یکی از مهمترین عوامل محدودکننده تولید گندم در مناطق سرد و معتدله است که با اختلال در فرآیندهای فیزیولوژیک و تغذیهای، خسارت قابل توجهی به عملکرد وارد میکند. استفاده از روش پیشتیمار بذر با محرکهای زیستی و شیمیایی، بهعنوان راهکاری امیدبخش برای تعدیل اثرات این تنش مطرح است. هدف از این پژوهش، ارزیابی تأثیر تاریخ کاشت و تیمارهای مختلف پیشتیمار بر غلظت عناصر غذایی برگ، شاخصهای فیزیولوژیک و عملکرد دانه گندم رقم سیمین بود. این آزمایش بهصورت فاکتوریل در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی در سه تکرار در سال زراعی 1404-1403 در مرکز تحقیقات کشاورزی ارومیه اجرا شد. فاکتور اول شامل دو تاریخ کاشت (اول آبان و اول دی) و فاکتور دوم هفت تیمار پیشتیمار (شاهد، سالیسیلیک اسید، جیبرلیک اسید، گابا، نیترات پتاسیم، سولفات روی و ملاتونین) بود. صفات مورد اندازهگیری شامل غلظت عناصر غذایی برگ، شاخص پایداری غشاء، شاخص تغذیهای کلسیم، شاخص تنش، کارایی مصرف عناصر، نرخ پر شدن دانه و عملکرد دانه بود. نتایج نشان داد تاریخ کاشت دوم، غلظت منیزیم، کلسیم و آهن را بهترتیب بهمیزان 28، 27 و 19 درصد کاهش داد. همچنین بر همکنش تاریخ کاشت و پیشتیمار بذر با ملاتونین، عملکرد دانه را بهترتیب 37 درصد در تاریخ کاشت اول و 42 درصد در تاریخ کاشت دوم افزایش داد. تیمارهای ملاتونین، گابا و نیترات پتاسیم در بهبود شاخصهای فیزیولوژیک در مقایسه با سایر تیمارها برتری معنیداری داشتند. بهطور کلی، تاریخ کاشت اول همراه با پیشتیمار بذر با ملاتونین، گابا یا نیترات پتاسیم، بهعنوان بهترین راهکار مدیریتی برای بهبود وضعیت تغذیهای، افزایش تحمل به سرما و دستیابی به عملکرد بهینه در گندم رقم سیمین در شرایط مشابه منطقهای توصیه میشود. انتخاب تیمار پیشتیمار باید با توجه به تاریخ کاشت و اهداف مدیریتی (بهبود تغذیه یا افزایش تحمل به تنش) صورت گیرد.