تأثیر تأخیر در تاریخ کاشت (به عنوان القاکننده تنش سرما) و پیش‌تیمار بذر بر غلظت عناصر غذایی برگ، شاخص‌های فیزیولوژیک و عملکرد گندم

نویسندگان

1 دانشگاه بین المللی امام خمینی

2

3

4

doi
10.22108/ijpb.2026.148213.1435
چکیده

تاریخ کاشت دیرهنگام به علّت القای تنش سرما یکی از مهمترین عوامل محدودکننده تولید گندم در مناطق سرد و معتدله است که با اختلال در فرآیندهای فیزیولوژیک و تغذیه‌ای، خسارت قابل توجهی به عملکرد وارد می‌کند. استفاده از روش پیش­تیمار بذر با محرک‌های زیستی و شیمیایی، به‌عنوان راهکاری امیدبخش برای تعدیل اثرات این تنش مطرح است. هدف از این پژوهش، ارزیابی تأثیر تاریخ کاشت و تیمارهای مختلف پیش­تیمار بر غلظت عناصر غذایی برگ، شاخص‌های فیزیولوژیک و عملکرد دانه گندم رقم سیمین بود. این آزمایش به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار در سال زراعی 1404-1403 در مرکز تحقیقات کشاورزی ارومیه اجرا شد. فاکتور اول شامل دو تاریخ کاشت (اول آبان و اول دی) و فاکتور دوم هفت تیمار پیش­تیمار (شاهد، سالیسیلیک اسید، جیبرلیک اسید، گابا، نیترات پتاسیم، سولفات روی و ملاتونین) بود. صفات مورد اندازه‌گیری شامل غلظت عناصر غذایی برگ، شاخص پایداری غشاء، شاخص تغذیه‌ای کلسیم، شاخص تنش، کارایی مصرف عناصر، نرخ پر شدن دانه و عملکرد دانه بود. نتایج نشان داد تاریخ کاشت دوم، غلظت منیزیم، کلسیم و آهن را به­ترتیب به­میزان 28، 27 و 19 درصد کاهش داد. همچنین بر همکنش تاریخ کاشت و پیش­تیمار بذر با ملاتونین، عملکرد دانه را به­ترتیب 37 درصد در تاریخ کاشت اول و 42 درصد در تاریخ کاشت دوم افزایش داد. تیمارهای ملاتونین، گابا و نیترات پتاسیم در بهبود شاخص‌های فیزیولوژیک در مقایسه با سایر تیمارها برتری معنی­داری داشتند. به‌طور کلی، تاریخ کاشت اول همراه با پیش­تیمار بذر با ملاتونین، گابا یا نیترات پتاسیم، به‌عنوان بهترین راهکار مدیریتی برای بهبود وضعیت تغذیه‌ای، افزایش تحمل به سرما و دستیابی به عملکرد بهینه در گندم رقم سیمین در شرایط مشابه منطقه‌ای توصیه می‌شود. انتخاب تیمار پیش­تیمار باید با توجه به تاریخ کاشت و اهداف مدیریتی (بهبود تغذیه یا افزایش تحمل به تنش) صورت گیرد.