مقایسه صفات ریخت شناسی و فیزیولوژیکی سه اکوتیپ گیاه دارویی کلپوره Teucrium polium L. در شرایط تنش خشکی و بررسی بیان ژنهای متحمل به تنش خشکی MYB و LEA در اکوتیپ متحمل

نویسندگان

1 دانشگاه آزاد اسلامی

2 دانشگاه تربیت مدرس

3 دانشگاه تهران

doi
10.22108/ijpb.2026.147569.1426
چکیده

تنش خشکی یکی از مهم‌ترین عوامل محدودکننده رشد و عملکرد گیاهان است و طیف وسیعی از واکنش‌های گیاهی، شامل تغییرات متابولیکی تا دگرگونی در رشد و تولید را تحت تأثیر قرار می‌دهد. شدت این تنش بسته به میزان کم‌آبی، مرحله رشد و گونه گیاهی متفاوت است. با توجه به قرارگیری ایران در اقلیم خشک و نیمه‌خشک و کاهش منابع آب، شناسایی گیاهان و اکوتیپ‌های سازگار با کم‌آبی اهمیت زیادی دارد. در سال‌های اخیر، پژوهش‌ها به سمت شناخت سازوکارهای مولکولی مقاومت به خشکی و ژن‌های مؤثر در این فرایند هدایت شده‌اند. در این مطالعه، صفات ریخت شناسی و فیزیولوژیکی سه اکوتیپ گیاه دارویی کلپوره Teucrium polium استان کرمان تحت سطوح مختلف تنش خشکی (۴۰، ۷۰ و ۱۰۰ درصد ظرفیت زراعی)، همراه با فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدانی سوپراکسید دیسموتاز، کاتالاز، پراکسیداز و میزان پراکسیداسیون لیپیدها (MDA) ارزیابی شد. همچنین در اکوتیپ مقاوم، بیان دو ژن MYB و LEA با روش Real-time PCR بررسی شد. نتایج پژوهش نشان داد افزایش شدت تنش خشکی سبب کاهش ارتفاع ساقه و محتوای کلروفیل کل و در مقابل افزایش طول ریشه، مقدار پرولین و میزان پروتئین شد. همچنین فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدانی و میزان MDA نیز به طور معنی‌داری افزایش یافت که بیانگر تشدید تنش اکسیداتیو است. علاوه بر این، بیان ژن‌های MYB و LEA در اکوتیپ مقاوم تحت تأثیر تنش افزایش قابل‌توجهی داشت. این یافته‌ها نقش همزمان واکنش‌های فیزیولوژیکی، بیوشیمیایی و مولکولی را در تحمل خشکی تأیید کردند و نشان دادند ژن‌های مذکور می‌توانند به‌عنوان شاخص‌هایی کاربردی برای اصلاح ژنتیکی و انتخاب ژرم‌پلاسم‌های مقاوم در کلپوره مورد استفاده قرار گیرند.