رویکردی داده بنیاد بر کاربست برنامههای ساختاری- راهبردی در نظام شهرسازی ایران
نویسندگان
1 دکتری شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران.
2 استاد شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران.
3 استاد گروه برنامهریزی و طراحی شهری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
doi
10.22034/aaud.2019.92458چکیده
امروزه برنامهریزی دیگر صرفاً بهعنوان حرفهای علمی، فنی و یا وظیفهای دولتی و حکومتی تلقی نمیشود؛ بلکه به مثابه پلی است که برنامهریزان را در ارتباط با تغییرات نهادی قرار میدهد. به عبارت دیگر نظریه برنامهریزی در خلاء اجتماعی، اقتصادی و یا سیاسی شکل نمیگیرند، بلکه به وسیله افراد و در موقعیتهای اجتماعی با هدف تبیین وضع موجود و تجویز رویهها و فرآیند مناسبتر صورتبندی میشود. این پژوهش با هدف معرفی توان تبیینی و تجویزی برنامههای ساختاری- راهبردی در بستر نهادگرایی بهمنظور ارتقاء ظرفیت کاربست آن در نظام شهرسازی ایران صورت پذیرفتهاست. به این منظور از روش نظریهپردازی داده بنیاد بهعنوان راهبرد پژوهش بهره گرفته شده است. ابزارهای جمعآوری دادهها در این پژوهش مطالعات اسنادی و کتابخانهای، مصاحبه با کارشناسان، مدیران و صاحبنظران و مشاهده مشارکتی در محیط تحقیق بوده و مشتمل بر دو سطح کلان و خرد معرفی میباشد. در سطح کلان، شرایط و مؤلفههای نظام شهرسازی ایران، با جامعیتی فراگیر مورد توجه بوده و در سطح خرد، نمونهکاوی با هدف بررسی مقیاس محلی برنامهریزی و مدیریت شهری در طرح توسعه و عمران شهر مشهد انجام شدهاست. در نتیجه این تحلیلها، در ارتباط با نظام شهرسازی ایران و برنامههای ساختاری- راهبردی 159 مفهوم و 44 مقوله و نه مقوله کلان در شش سرفصل با استفاده از روش کدگذاری بازشناسی شد. از بین مقولههای شناسایی شده، نهادگرایی در برنامههای ساختاری- راهبردی بهعنوان مقوله محوری انتخاب و مدل پارادایمی با تأکید بر شرایط علّی، زمینهای، مداخلهگر و راهبردها و پیامدها ترسیم شد. بر پایه این مدل تحلیلی، برنامهریزی ساختاری- راهبردی بهعنوان چارچوب گفتمان و در ارتباط با بسیج اجتماعی و در بستر تغییرات نهادی، شرایط را بهمنظور توسعه در مقیاسها و سطوح مختلف فراهم میسازد.
