تأثیر تنش شوری و روش‌های مختلف کاشت بر صفات فیزیولوژیک، بیوشیمیایی و عملکرد دانه گیاه گالگا (Galega officinalis)

نویسندگان

1 دانشگاه ارومیه

2

3

4 دانشگاه ارومیه

doi
10.22108/ijpb.2025.144796.1403
چکیده

پژوهش حاضر، با هدف بررسی اثرات تنش شوری بر صفات فیزیولوژیک، بیوشیمیایی و عملکرد دانه گیاه گالگا به­صورت طرح بلوک­های کامل تصادفی در سه تکرار، در سه محیط کشت (گلخانه، گلدانی در هوای آزاد و مزرعه) در سال زراعی 1402 در دانشگاه ارومیه اجرا شد. تنش شوری در سه سطح، 1/0، 5 و 10 دسی­زیمنس بر متر بود. نتایج تجزیه واریانس نشان دادند تنش شوری به‌طور معنی‌داری بر تمامی صفات مورد بررسی تأثیر داشت. در شرایط گلخانه، تنش شوری 10 و 5 دسی‌زیمنس بر متر به ترتیب منجر به کاهش 45 و 38 درصدی محتوای کاروتنوئید و کاهش 56 و 10 درصدی کلروفیل b و پتاسیم شد. همچنین، بالاترین درصد خاکستر (10/8 درصد) در شرایط تنش شوری 10 دسی‌زیمنس بر متر مشاهده شد. در شرایط گلدانی هوای آزاد، تنش شوری 10 و 5 دسی‌زیمنس بر متر نیز تأثیر منفی قابل توجهی بر صفات فیزیولوژیک داشت و به ترتیب عملکرد دانه را 29 و 4 درصد کاهش داد. در این شرایط، محتوای کلروفیل a، کلروفیل b و درصد پتاسیم به میزان 32، 24 و 60 درصد کاهش یافتند و از سوی دیگر، محتوای کاروتنوئید در تنش شوری 5 دسی‌زیمنس بر متر 15 درصد افزایش نشان داد، اما با افزایش تنش شوری به 10 دسی‌زیمنس، این مقدار به 19 درصد افزایش یافت. در شرایط کاشت مزرعه، تنش شوری 10 و 5 دسی­زیمنس بر متر در مقایسه با شرایط بدون تنش شوری محتوای کلروفیل a، درصد پتاسیم و محتوای نسبی آب برگ را به­ترتیب به­میزان (35 و 8 درصد)، (48 و 20 درصد) و (21 و 14 درصد) در شرایط مزرعه کاهش داد. تنش شوری 10 دسی­زیمنس بر متر در مقایسه با شاهد، شاخص کلروفیل را به­میزان 9 درصد کاهش داد. تنش شوری 5 دسی­زیمنس بر متر در مقایسه با شاهد، محتوای کاروتنوئید را 12 درصد افزایش داد، امّا با افزایش تنش شوری تا 10 دسی زیمنس بر متر محتوای کاروتنوئید به­میزان 45 درصد در مقایسه با شرایط بدون تنش شوری افزایش یافت. تنش شوری 10 و 5 دسی­زیمنس بر متر در مقایسه با شرایط بدون تنش شوری محتوای پرولین، درصد سدیم، نشت الکترولیت و دمای داخلی برگ را به­ترتیب به­میزان (68 و 59 درصد)، (83 و 56 درصد)، (6 و 6 درصد) و (23 و 9 درصد) در شرایط مزرعه افزایش داد. همچنین نتایج مربوط به شرایط مزرعه نشان دادند تنش شوری 10 و 5 دسی‌زیمنس بر متر به ترتیب عملکرد دانه را 78 و 67 درصد کاهش داد. همچنین، کشت گالگا در شرایط مزرعه بالاترین عملکرد دانه (98/2 گرم در هر بوته) را به خود اختصاص داد، از سوی دیگر، کشت در گلدان‌های هوای آزاد کمترین عملکرد (13/2 گرم در هر بوته) را نشان داد. با توجه به این نتایج، پیشنهاد می‌شود که کشاورزان برای کشت گیاه گالگا از سطوح شوری پائین‌تر (حدود 5 دسی‌زیمنس بر متر) استفاده کنند تا تأثیرات منفی تنش شوری به حداقل برسد. این سطوح شوری منجر به حفظ محتوای کلروفیل و کاروتنوئید بیشتری در گیاه می‌شود و در نتیجه به بهبود عملکرد دانه کمک می­کند.