مطالعه تطبیقی شهر باستانی جندیشاپور با شیوه شهرسازی شهرهای هم عصر آنها
نویسندگان
1 دانشیار گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه صنعتی جندی شاپور دزفول، دزفول، ایران
2 استادیار گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه صنعتی جندی شاپور دزفول، دزفول، ایران.
3 کارشناسی ارشد معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه صنعتی جندی شاپور دزفول، دزفول، ایران.
4 استادیار گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه صنعتی جندی شاپور دزفول، دزفول، ایران.
5 استادیار گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه صنعتی جندی شاپور دزفول، دزفول، ایران
doi
چکیده
«گندی شاپور» یا «جندیشاپور» یکی از مهمترین شهرهای دوره ساسانی بود که توسط شاپور یکم ایجاد شده است. جندیشاپور از همان بدو تأسیس بهتدریج بهصورت یکی از مراکز علمی و پزشکی جهان آن روز درآمد. تاکنون پژوهشهایی در حوزه علوم تدریس شده در جندیشاپور و دیگر علوم آن دوره انجام شده است؛ لیکن توجه خاصی به بازشناسی شهر جندیشاپور، در زمینه شیوه شهرسازی و ساختار شهری آن نشده است. در این پژوهش با بررسی ویژگیهای شهرسازی شهرهای معاصر و همدوره آن، به بازشناسی شیوه شهرسازی شهر باستانی جندیشاپور پرداخته میشود. روش تحقیق این پژوهش، به شیوه تطبیقی میباشد که در نمونههای مورد مقایسه در حوزه و شیوه شهرسازی ساسانی مورد ارزیابی قرار میگیرند. با بررسی ویژگیهای شهرسازی شهر باستانی جندیشاپور، این نتیجه بهدست میآید که در این دوره زمانی (دوره پادشاهی شاپور اول و شاپور دوم) شیوه شهرسازی شطرنجی «هیپوداموس» مورد استفاده قرارگرفته است و شیوه شهرسازی این شهر، تلفیقی از شهرسازی تمدنهای مختلف دوره باستان از جمله یونان و روم (شهرسازی هیپوداموس) و مشابه ساختار شهری شهرهای معاصر خود مانند: شهرهای ایوان کرخه، نیشابور، بیشابور و شهر انطاکیه میباشد. شکل شطرنجی شهرها به خاطر دو هدف کاملاً متضاد مورد توجه قرارگرفته است: یکی بهمنظور اطمینان از کنترل مرکزی و بیان کمال افسانهای و دیگری تحقق جامعهای که افراد آن دارای حقوق فردی برابر باشند. این طرح عبارت است از طرح مستطیل شهرسازی با خیابانهای وسیع، مستقیم و چهارراههای منظم و کوچههای موازی که بناها نیز یک طبقه و گاهی دو و یا سهطبقه بودهاند. در نهایت از بررسی فرمی محدوده شهر، تقسیمات و ابنیه شهر میتوان گفت که دورههای تاریخی احداث شهر در توسعه شهرهای باستانی، اقلیم و نزدیکی به مناطق جغرافیایی همسایه، وسعت بستر و اقتدار حکومت وقت تأثیرگذاری زیادی در شکلگیری فرم اصلی شهرها داشته است.
