بهینهسازی استقرار ریشه موئین و افزایش تولید کاتارانتین توسط محرک متیل جاسمونات در Catharanthus roseus
نویسندگان
1 دانشگاه تربیت مدرس
2
3
4
5 دانشگاه ارومیه
doi
10.22108/ijpb.2025.146378.1419چکیده
گیاه پروانش از مهمترین گیاهان دارویی است که آلکالوئیدهایی با اثرات دارویی بسیار مهم برای درﻣﺎن اﻧﻮاع ﺑﻴﻤﺎریﻫﺎی ﻗﻠﺒﻲ ﻋﺮوﻗﻲ و سرطان را تولید میکند و همواره مورد توجه و استفاده انسان بوده است. به علت تولید متابولیتهای ثانویه در مقادیر بسیار کم، استفاده از راهکارهایی از جمله کشت ریشه موئین به علت پایداری بالا برای افزایش بازده این متابولیتها روش مناسبی است. در این آزمایش تأثیر سویههای A4، A7،A13 ، 11325، 15834 و K599 و محیط کشتهای B5، B52/1، B54/1، MS، MS2/1 و MS4/1 بر القاء ریشههای موئین در ریز نمونههای برگ پروانش بررسی شد. سپس بهترین محیط برای گسترس ریشه موئین در محیطهای کشت مایع (B5، B52/1، B54/1، B58/1، MS، MS2/1،MS 4/1 و MS8/1) مورد ارزیابی قرار گرفت. سپس اثر محرک متیل جاسمونات (0، 100 و 200 میکرومولار)بر مقدار پروتئین، هدایت الکتریکی، مالون دیآلدئید و کاتارانتین در ریشههای موئین بررسی شد. نتایج نشان دادند همه سویهها موفق به القاء ریشه موئین شدند، ولی از نظر درصد ریشهزایی بین سویههای مختلف اختلاف معنیداری وجود داشت. بیشترین درصد ریشهزایی (67/60 درصد) در سویهی A4 و محیط کشت B54/1 جامد بهدست آمد. رشد ریشههای موئین در محیطهای مایع مختلف نیز اختلاف معنیداری داشت که بهترین محیط مایع B54/1 بهدست آمد (146/4 گرم). ریشههای موئین تیمار شده با متیل جاسمونات از نظر صفات مورد بررسی افزایش معنیداری را نسبت به شاهد نشان دادند، بهطوری که بیشترین مقدار پروتئین (142/18 میلیگرم در گرم)، هدایت الکتریکی (67/757 میلی زیمنس بر میلی متر) و مالون دیآلدئید (118/0 نانومول در گرم) در تیمار 200 میکرمولار متیل جاسمونات مشاهده شد. مقدار کاتارانتین هم در ریشههای تیمار شده با 100 و 200 میکرومولار متیل جاسمونات افزایش معنیداری نسبت به شاهد داشت. نتایج این پژوهش نشان دادند استفاده از سویه A4 همراه با محیط کشت B54/1 بهترین شرایط را برای القاء و رشد ریشههای موئین گیاه پروانش فراهم میکند و بهکارگیری محرک متیل جاسمونات موجب افزایش قابل توجهی در تولید پروتئینها و متابولیتهای ثانویه مفید در ریشههای موئین میشود. این روشها میتوانند بهعنوان راهکارهای مؤثر و پایدار برای افزایش بازدهی متابولیتهای دارویی گیاه پروانش بهکار گرفته شوند.