بهینه‌سازی استقرار ریشه موئین و افزایش تولید کاتارانتین توسط محرک متیل جاسمونات در Catharanthus roseus

نویسندگان
doi
10.22108/ijpb.2025.146378.1419
چکیده

گیاه پروانش از مهم­ترین گیاهان دارویی است که آلکالوئیدهایی با اثرات دارویی بسیار مهم برای درﻣﺎن اﻧﻮاع ﺑﻴﻤﺎری­ﻫﺎی ﻗﻠﺒﻲ ﻋﺮوﻗﻲ و سرطان را تولید می­کند و همواره مورد توجه و استفاده انسان بوده ­است. به علت تولید متابولیت­های ثانویه در مقادیر بسیار کم، استفاده از راهکارهایی از جمله کشت ریشه ‎موئین به علت پایداری بالا برای افزایش بازده این متابولیت­ها روش مناسبی است. در این آزمایش تأثیر سویه­های A4، A7،A13 ، 11325، 15834 و K599 و محیط کشت­های B5، B52/1، B54/1، MS، MS2/1 و MS4/1 بر القاء ریشه­های موئین در ریز نمونه­های برگ پروانش بررسی شد. سپس بهترین محیط برای گسترس ریشه‎ موئین در محیط­های کشت مایع (B5، B52/1، B54/1، B58/1، MS، MS2/1،MS 4/1 و MS8/1) مورد ارزیابی قرار گرفت. سپس اثر محرک متیل جاسمونات (0، 100 و 200 میکرومولار)­بر مقدار پروتئین، هدایت الکتریکی، مالون دی­آلدئید و کاتارانتین در ریشه­های موئین بررسی شد. نتایج نشان دادند همه سویه­ها موفق به القاء ریشه ‎ موئین شدند، ولی از نظر درصد ریشه­زایی بین سویه­های مختلف اختلاف معنی­داری وجود­ داشت. بیشترین درصد ریشه­زایی (67/60 درصد)­ در سویه­ی A4 و محیط کشت B54/1 جامد به­دست آمد. رشد ریشه­های موئین در محیط­های مایع مختلف نیز اختلاف معنی­داری داشت که بهترین محیط مایع B54/1 به­دست ­آمد (146/4 گرم). ریشه­های موئین تیمار شده با متیل جاسمونات از نظر صفات مورد بررسی افزایش معنی­داری را نسبت به شاهد نشان دادند، به­طوری که بیشترین مقدار پروتئین (142/18 میلی­گرم در گرم)، هدایت الکتریکی (67/757 میلی زیمنس بر میلی متر) و مالون دی­آلدئید (118/0 نانومول در گرم) در تیمار 200 میکرمولار متیل جاسمونات مشاهده شد. مقدار کاتارانتین هم در ریشه­های تیمار شده با 100 و 200 میکرومولار متیل جاسمونات افزایش معنی­داری نسبت به شاهد داشت. نتایج این پژوهش نشان دادند استفاده از سویه A4 همراه با محیط کشت B54/1 بهترین شرایط را برای القاء و رشد ریشه‌های موئین گیاه پروانش فراهم می‌کند و به‌کارگیری محرک متیل جاسمونات موجب افزایش قابل توجهی در تولید پروتئین‌ها و متابولیت‌های ثانویه مفید در ریشه‌های موئین می‌شود. این روش‌ها می‌توانند به‌عنوان راهکارهای مؤثر و پایدار برای افزایش بازدهی متابولیت‌های دارویی گیاه پروانش به‌کار گرفته شوند.