برآورد فاکتورهای ژنتیکی و پاسخ ارقام مختلف چغندرقند (Beta vulgaris L.) نسبت به دماهای پائین در مرحله رسیدگی

نویسندگان

1 دانشگاه صنعتی شریف

2

3

4 دانشگاه تهران

doi
10.22108/ijpb.2025.141919.1368
چکیده

چغندرقند دارای پتانسیل عملکرد بالایی است، امّا تنش­های مختلف از جمله سرما مهمترین عوامل کاهش­دهنده عملکرد آن در سطح جهان است. برای بررسی تحمل به سرما در مرحله رسیدگی ده رقم مورد کشت چغندرقند، آزمایشی به‌صورت طرح کامل تصادفی در سه تکرار در دانشگاه یاسوج به اجرا درآمد. ژنوتیپ­ها در معرض چهار سطح دمایی شامل 0، 5، 10 و 25 (شاهد) درجه سانتی‌گراد درون اتاقک رشد با دمای مورد نظر قرار گرفتند. صفات مهم کمّی و کیفی اندازه‌گیری شدند. نتایج حاصل از تجزیه واریانس نشان دادند اثر دما برای کلیه صفات اندازه ­ گیری شده، اثر ژنوتیپ برای تمام صفات بجز قطر ریشه، نشت الکترولیت و Fv/Fm و برهمکنش دما و رقم برای تمام صفات اندازه ­ گیری شده بجز نشت الکترولیت معنی ­ دار بودند. بنابراین ارقام مورد بررسی واکنش ­ های متفاوتی نسبت به سطوح مختلف دمایی مورد بررسی داشتند. بیشترین کاهش صفات در دمای صفر درجه نسبت به شاهد، مربوط به وزن خشک اندام هوایی به میزان 55 درصد و بیشترین افزایش مربوط به میزان پرولین برگ به میزان 58 درصد بود. وزن قند همبستگی ژنتیکی مثبت و معنی­داری با صفات وزن ریشه (غده)، قندهای محلول، عیار قند و وزن خشک اندام هوایی داشت، در حالی که با صفات طول غده و شاخص کلروفیل همبستگی منفی نشان داد. گروه­بندی ارقام توسط نمودار سه بعدی حاصل از امتیاز سه عامل اول ارقام پرشیا و آنتیک را متحمل­تر نسبت به سرما در مقایسه با سایر ارقام تشخیص داد. نتایج این پژوهش، اطلاعات ارزشمندی جهت بهبود تحمل به سرما در اختیار به­نژادگران چغندر قرار می­دهد.