افزایش تولید آلکالوئیدها و ترکیبات فلاونوئیدی کالوس نرگس شهلا (.Narcissus tazetta L) تحت تیمار نانوذرات اکسید آهن (-NPs Fe3O4) و پیش‌ماده‌های ترانس سینامیک‌اسید و L- فنیل آلانین

نویسندگان

1

2 پژوهشگاه مواد و انرژی

doi
10.22108/ijpb.2024.140108.1351
چکیده

خواص دارویی گیاه نرگس به علّت وجود آلکالوئیدهای معروف به آلکالوئیدهای آماریلیداسه به ویژه در پیازهای آن است. تنش اکسیداتیو ناشی از حضور نانوذرات، تولید متابولیت‌های ثانوی را با تولید گونه‌های فعال اکسیژن (ROS) و فعال‌کردن مسیرهای علامت‌دهی تحریک می‌کند. استفاده از پیش‌ما‌ده‌های خاص مسیر بیوسنتزی آلکالوئیدها می‌تواند در افزایش تولید این ترکیبات مؤثر باشد. در این پژوهش، اثر نانوذرات اکسید آهن (Fe 3 O 4 -NPs) و پیش‌ماده‌های ترانس سینامیک‌اسید ( t CA) و L- فنیل‌آلانین (L-Phe) بر تغییر برخی فاکتورهای بیوشیمیایی کالوس‌های Narcissus tazetta L. به ویژه محتوای آلکالوئیدها بررسی شد. نتایج نشان داد هنگامی که کالوس‌های القاء شده در محیط کشت‌ موراشیگ- اسکوگ (MS) حاوی هورمون‌های 2,4-D و BAP با Fe 3 O 4 -NPs تیمار شدند، متابولیت‌های ثانوی مانند آلکالوئیدها، فلاونوئیدها و ترکیبات فنولی به‌طور معنی‌داری افزایش یافت. همچنین، فعالیت آنزیم‌های پاد­اکسایشی سوپر اکسید ‌دیسموتاز (SOD)، کاتالاز (CAT) و پراکسیداز (POD)، آنزیم‌های فنیل‌آلانین آمونیالیاز (PAL) و تیروزین آمونیالیاز (TAL) تحت تأثیر تیمارهای  Fe 3 O 4 -NPs به تنهایی و در ترکیب با هریک از دو پیش­ماده‌ی ذکر شده افزایش نشان داد. ارزیابی تغییر فاکتورهای مورد بررسی نشان داد کاربرد t CA و L-Phe متابولیسم گیاه را در جهت بهبود تولید متابولیت‌های ثانوی تغییر دادند. برای مثال در 15 روز تیمار با فنیل‌آلانین، فعالیت آنزیم‌های SOD، CAT و POD به ترتیب 21/57، 72/77 و 5/78 درصد نسبت به شاهد افزایش نشان داد. این امر به ویژه با کاربرد همزمان Fe 3 O 4 -NPs و پیش‌ماده‌ها شاخص‌تر بود. با افزودن این پیش‌ماده‌ها به محیط کشت، محتوای H 2 O 2 تحت تیمار t CA افزایش و تحت تیمار L-Phe کاهش یافت. افزایش فعالیت آنزیم‌های پاد‌اکسایشی ناشی از تیمارهای نانوذرات همراه با اثر تغذیه‌ای پیش‌سازهای t CA و L-Phe، ضمن فعال کردن مسیر علامت‌دهی پاسخ‌های پاد‌اکسایشی، فعالیت آنزیم‌های درگیر تولید برخی متابولیت‌های ثانوی از جمله مسیر بیوسنتزی آلکالوئیدها و ترکیبات فنولی را القا کرد و محتوای این متابولیت­ها را در کالوس افزایش داد . بهینه‌سازی و افزایش تولید آلکالوئیدهای آماریلیداسه با توجه به خواص ضد آلزایمری، ضد ویروسی، ضد سرطانی و پاداکسایشی از لحاظ تجاری و پزشکی حائز اهمیت است.