مطالعۀ اثر باندهای مختلف پرتوهای ماورا‌بنفش ‏‎(UV)‎‏ بر ‏القای تنش اکسیداتیو و سازوکار‌های مقاومت به آن در ‏گیاهچۀ بادرنجبویه ‏‎(Melissa officinalis)‎

doi
10.22108/ijpb.2023.136545.1312
چکیده

تخریب لایۀ ازون به نفوذ برخی پرتوهای خورشیدی مخرب نظیر طیف‌های نور ماورابنفش (UV) به اتمسفر منجر می‌شود؛ این پرتوها بر رشدونمو گیاهان تأثیر منفی می‌گذارند. هدف مطالعۀ حاضر، بررسی تأثیر UV بر رشد، القای تنش اکسیداتیو و سازوکار‌های مقاومت گیاهچۀ بادرنجبویه بود. پژوهش حاضر در شرایط هیدروپونیک و در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار انجام شد. گیاهان بادرنجبویه پس از مرحلۀ هفت برگی، به‌مدت یک هفته در معرض پرتوهای ماورا‌بنفش (UV-A و UV-B به‌مدت 20 دقیقه ‌و UV-C به‌مدت 3 دقیقه در روز) قرار گرفتند. در پژوهش حاضر، تأثیر باندهای مختلف این اشعه بر اکسیدان‌ها مانند رادیکال‌های آزاد اکسیژن (ROS)، آب‌اکسیژنه (H 2 O 2 ) و مالون‌دآلدئید (MDA) و آنتی‌اکسیدان‌ها (آنتی‌اکسیدان کل، ترکیبات فنلی، آنتوسیانین‌ها و فعالیت آنزیم سوپراکسیددیسموتاز (SOD)) و رشد بادرنجبویه مطالعه شد. نتایج نشان دادند مقدار ROS، H 2 O 2 و MDA در گیاهچه‌های تیمارشده با UV-A نسبت به گیاهان شاهد تفاوت معنا‌داری ندارد. مقدار ROS، H 2 O 2 و MDA در شرایط تیمار پرتوهای UV-B و UV-C به ترتیب حدود 59-89، 104-67 و 103-166 درصد افزایش یافت. تمام آنتی‌اکسیدان‌های مطالعه‌شده در پژوهش حاضر طی تیمار با هر سه پرتو ماورا‌بنفش افزایش نشان دادند. بیشترین افزایش آنتی‌اکسیدان به ترکیبات فنلی با 148 تا 187 درصد تعلق داشت. افزایش اکسیدان در گیاهان ‌تیمارشده با UV-B و UV-C، کارایی‌نداشتن سیستم آنتی‌اکسیدان گیاهچۀ بادرنجبوبه در جاروکردن ROS و بهبود تنش را نشان داد. پرتوهای UV سبب کاهش وزن تر ریشه و اندام هوایی شدند. به‌طور‌کلی، نتایج پژوهش حاضر حساسیت گیاهچۀ بادرنجبویه به پرتو ماورابنفش را نشان دادند.