فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از شبهات مطرح در رابطه با گزاره‌های اخلاقی آیات قرآن کریم، مسئله بی نظمی و پراکندگی است به گونه‌ای که نمی‌توان از آنها الگوی منسجمی جهت طراحی یک نظام اخلاقی ترسیم نمود. این مسئله به صورت ویژه در رابطه با سوره لقمان که مملو از آموزه‌های اخلاقی است، بسیار مطرح بوده و به همین دلیل مفسران تلاش کرده‌اند تا از منظر خود، الگویی برای مباحث اخلاقی بیان شده در این سوره مطرح کنند. در این پژوهش با استفاده از روش تحلیل مضمون به عنوان یک روش تحقیق میان رشته‌ای و متن محور تلاش شده گزاره‌های اخلاقی این سوره مستند به تفاسیر جمع آوری و احصا گردیده و در نهایت، مضامین پایه و سازمان دهنده آنها کشف شوند. نتایج تحقیق نشان می‌دهد از تعداد 34 آیه سوره لقمان، تعداد 175 گزاره اخلاقی استخراج شده که پس از دسته‌بندی، به عنوان 108 مضمون پایه و اصلی اخلاقی قابل استناد هستند. در مراحل بعدی اجرای روش تحلیل مضمون، مضامین پایه در دو جهت‌گیری فردی و اجتماعی به تفکیک ذیل چهار رکن هر نظام اخلاقی شامل: اصول و مبانی، مقدمات، الزامات و موانع طبقه‌بندی شده و الگوی نظام اخلاق فردی و اجتماعی مبتنی بر سوره لقمان را شکل می‌دهند.