تحلیل شناختی مفهوم رضا در قیام حسینی، مطالعهای متمرکز بر آیات ۲۷ تا ۳۰ سوره فجر با رویکرد قرآنی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران
2 استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران.
3 دانشیار گروه شیعه شناسی دانشگاه تهران، دانشکدگان فارابی.
doi
10.22034/iued.2026.2073261.2871چکیده
پژوهش حاضر به تحلیل شناختی مفهوم «رضا» در آیات ۲۷ تا ۳۰ سوره فجر و تبیین نقش آن در قیام امام حسین(ع) میپردازد. مسئله اصلی تحقیق آن است که با وجود اهمیت محوری مفهوم «رضا» به عنوان نماد رضایت و تسلیم آگاهانه در قرآن، پیوند آن با قیام حسینی تاکنون به طور نظاممند واکاوی نشده است. ضرورت این پژوهش از نیاز به فهمی معرفت شناختی و قرآنی از جایگاه رضا در حرکت امام حسین(ع) ناشی میشود؛ مفهومی که میتواند تصویری ژرف تر از رابطه میان انسان و اراده الهی ارائه دهد. در راستای تحقق هدف پژوهش، روش تحقیق بر پایه رویکرد تلفیقی و با بهرهگیری از تحلیل محتوای کیفی و کمی تنظیم شده است. آیات مورد نظر با تمرکز بر واحدهای معنایی تحلیل و مفاهیم کلیدی مرتبط با رضا از منظر معرفتی و تفسیری استخراج گردیدهاند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که مفهوم «نفس مطمئنه» در این آیات، نماد تبلور کامل آرامش، رضایت و تسلیم آگاهانه در برابر مشیت الهی است. این مفهوم، از رابطه دو سویه میان رضای الهی و رضای بنده سخن میگوید؛ رابطهای که در قیام امام حسین(ع) به اوج تجلی خود میرسد. این پژوهش با تکیه بر تحلیل شناختی آیات و تطبیق آن با قیام حسینی، چارچوبی مفهومی برای فهم عمیق تر آموزه های قرآنی و باز نمایی تسلیم آگاهانه انسان در برابر اراده الهی ارائه می دهد.
