فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تمدن‌سازی فرآیندی عمیق و چندساحتی است که صرفاً با پیشرفت‌های مادی محقق نمی‌شود، بلکه نیازمند تحولی زیرساختی در اندیشه، اخلاق و رفتار جامعه است. در این مسیر، تربیت به‌عنوان سنگ‌بنای شکل‌گیری انسان و جامعه، نقشی تعیین‌کننده در پی ریزی و تعالی تمدن ایفا می‌کند. قرآن کریم، در مقام برنامه جامع حیات بشری، با ارائه نظام تربیتی مبتنی بر آموزه‌های توحیدی، چارچوبی الهی و همه‌جانبه برای بنیان‌گذاری یک تمدن اصیل ترسیم می‌نماید. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر تفسیر موضوعی قرآن، به بررسی نقش این نظام تربیتی در فرایند شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی، با تأکید بر قابلیت‌های هویت ترکیبی ایرانی-اسلامی به‌عنوان بستر تحقق، می‌پردازد. یافته‌ها حاکی از آن است که در شرایط چالش‌برانگیز تمدنی جهان اسلام در عصر حاضر، اعم از عقب‌ماندگی درونی و هجوم فرهنگی تمدن سکولار، بازخوانی و بازگشت به الگوی تربیتی قرآن، راهبردی ضروری برای خروج از انحطاط و احیای تمدنی پویا و متمایز است. در این راستا، مؤلفه‌های تربیتی بنیادینی چون اخلاص (جهت‌دهنده حرکت)، شکرگزاری عملی (عامل حفظ و توسعه نعمت‌ها)، توبه اجتماعی (مکانیسم خوداصلاحی)، صبر استقامتی (عامل تاب‌آوری)، فضیلت‌گرایی (معیار و غایت کنش)، تبشیر و تنذیر (تنظیم‌گر انگیزه جمعی) و توجه به ارزش‌های دین‌محور (شالوده‌ساز هویت) استخراج و تحلیل شدند. کارکرد یکپارچه و شبکه‌ای این عناصر می‌تواند زمینه را برای ظهور تمدنی نوین اسلامی، مبتنی بر معنویت، عدالت، عقلانیت ارزش‌بنیاد و تعالی انسانی فراهم کند؛ تمدنی که با تکیه بر میراث غنی ایرانی-اسلامی، قابلیت عینیت‌یافتن به‌عنوان الگویی زنده و پیشرو در جهان معاصر را دارد.