فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

خشکسالی یکی از چالشی‌‌ترین پدیده‌های اقلیمی در مناطق خشک و نیمه‌خشک مانند ایران است که تحت تأثیر الگوهای خاص گردش جوی رخ می‌دهد. این پژوهش به‌منظور شناسایی الگوهای گردش جوی خشکسالی‌های فراگیر ماهانه در ایران با استفاده از داده‌های بلندمدت (1979 تا 2021) و شاخصZSI انجام شده است. داده‌های مورد استفاده شامل ارتفاع ژئوپتانسیل، نم ویژه، دما، باد مداری و نصف‌النهاری و بارش ماهانه از پایگاه داده ERA5 با تفکیک مکانی 25/0 درجه می‌باشند. براساس نتایج، در ماه‌های سپتامبر، ژوئن، ژوئیه و آگوست هیچ‌گونه خشکسالی فراگیری مشاهده نشد. 8 خوشه گردش جو برای خشکسالی‌های فراگیر ماهانه شناسایی شد.  از میان این 8 خوشه، 4 خوشه با فراوانی بیش از 77 درصد، الگوهای غالب گردش جو و سامانه های همدید موثر در وقوع خشکسالی های فراگیر شناسایی شدند. این 4 الگوی جوی به ترتیب فراوانی شامل الف) پرارتفاع جنب حاره تراز زیرین همراه با پشته جنب حاره تراز میانی، ب) پرارتفاع جنب حاره تراز زیرین تلفیق شده با پرفشار سیبری همراه با پشته تراز میانی ، ج) پشته پرارتفاع جنب حاره تراز زیرین و میانی و د) پرارتفاع-واچرخند تراز زیرین مستقر برخشکی می‌باشند. به طور کلی مرکز واچرخندی، پرارتفاع و پشته‌های جنب‌حاره که به‌طور متوسط در محدوده‌ای از دریای عرب تا شبه جزیره عربستان فعال هستند نقش اساسی در رخداد خشکسالی های فراگیر ماهانه ایران ایفا می کنند. این پدیده‌های همدید با گسترش شمال سو نسبت به شرایط میانگین، باعث کاهش شدید بارش در ایران می‌شوند. همچنین الگوی استقرار این پدیده‌ها در اندرکنش با سایر ساختارهای گردش جو منطقه و سیاره‌ای است. بنابراین بررسی چرایی این تغییرات  می‌تواند به درک تغییرپذیری بارش ماهانه و فصلی و رخدادهای شدید و فراگیر خشکسالی کمک قابل توجهی کند.